Verpleeghuis zonder knellende regels

VORDEN - Belemmerende regels opruimen en de zorg echt rondom cliënten organiseren. Vier verpleeghuizen mogen experimenteren met deze radicale vernieuwing.

Een verpleeghuis waar dementerende bewoners samen met medewerkers of vrijwilligers zelf de was in de binnentuin ophangen. Waar sommige bewoners zelf naar het dorp wandelen voor een boodschap of de kapper. Waar het vanzelfsprekend is dat vroegere buren op bezoek komen. En waar rigide regeltjes over voedselveiligheid niet overdreven nageleefd worden.

Fijnste huis

Als het aan teamverpleegkundige Barbera Jolink ligt, zou verpleeghuis De Lindenhof in Vorden er zo uit kunnen zien. ,,We willen het fijnste huis in Vorden zijn voor mensen met dementie'', verwoordt ze haar ambitie. ,,Dat betekent: leven zoals iemand thuis gewend was. Met de gebruiken van thuis maar ook met behoud van het sociale netwerk dat iemand thuis had.''

Dat klinkt vanzelfsprekend, maar de hedendaagse praktijk is anders. In de zorg heerst een cultuur die alle risico's wil uitbannen. Personeel in verpleeghuizen is dagelijks veel tijd kwijt aan administratie, om aan te tonen dat ze zich aan alle protocollen hebben gehouden.

Alom wordt onderkend dat deze controlezucht te ver is doorgeschoten. Maar hoe krijg je die cultuur omgebogen? Om daar achter te komen, krijgt De Lindenhof, onderdeel van de Achterhoekse zorginstelling Sensire, de komende drie jaar veel ruimte om te experimenteren. Beklemmende richtlijnen worden ter discussie gesteld. En fouten maken mág.

De locatie is een van de vier landelijke koplopers van het project 'Radicale vernieuwing verpleeghuiszorg - van regels naar relaties'. Staatssecretaris Martin van Rijn (VWS) heeft persoonlijk toestemming gegeven voor dit project.

Eigen dekbed

Jolink is vol enthousiasme. ,,We staan pas aan het begin en weten niet wat dit project gaat opleveren, maar ik voel dat ik weer vanuit mijn hart zorg kan verlenen, in plaats van vanuit de regels'', zegt ze. ,,Waarom mag iemand zijn eigen dekbed en kussen niet meenemen als die hier komt wonen? Waarom mag een bewoner niet zelf zijn plakje kaas schaven? Mensen verblijven hier gemiddeld vijf tot acht maanden. Mag je hier dan alsjeblieft zo gelukkig mogen leven?''

Wie de zorg volledig vanuit het belang van de bewoners organiseert, zou het anders doen dan nu. ,,Zodra iemand wordt opgenomen, worden sommige sociale banden doorgesneden. In een verpleeghuis is de deur vaak op slot, waardoor bezoek een hoge drempel heeft om binnen te komen. We willen een open huis zijn, geen gesloten instelling.''

Natuurlijk kan niet zomaar voor alle demente bewoners de deur opengezet worden. Samen met Sensire-bestuurder Maarten van Rixtel bezocht Jolink onlangs een zorginstelling in Brabant. ,,Daar zag ik dat alle bewoners een polsbandje droegen dat persoonlijk geprogrammeerd is. Zo kan de een wel door een deur die voor een ander dichtblijft. Daarmee zou je kunnen regelen dat de een de afdeling niet afkan, de ander kan tot aan het tuinhekje komen en een volgende bewoner kan zich in een straal van een paar honderd meter rondom het verpleeghuis vrij bewegen.''

Schuldvraag

Dat idee spreekt Ruud Olthof, lid van de cliëntenraad, sterk aan. Natuurlijk, mensen met dementie kunnen verdwalen of vallen. ,,Accepteer je bepaalde risico's als keerzijde van de vrijheid? Hoe zit het met de schuldvraag als er toch iets gebeurt? Daarover wordt uiteraard eerst uitgebreid gesproken met de familie'', zegt hij. Maar Olthof ziet vooral de mogelijkheden. Vlak bij De Lindenhof is een kapsalon, een huisarts, een drogist en cafeetjes waar sommige bewoners wellicht nog kunnen komen. ,,Dat geeft toch nog iets van herkenning.''

Bijkomend voordeel: doordat bewoners overdag meer vrijheid hebben om te bewegen, zijn ze aan het eind van de dag echt moe. ,,Overdag is minder onrustmedicatie nodig, 's nachts kun je met minder nachtdiensten toe omdat bewoners dan slapen in plaats van dwalen'', schetst Olthof.

De Lindenhof is met 22 bewoners kleinschalig; Sensire plaatst er daarom geen bewoners met ernstige gedragsproblematiek. De locatie is voor het project geselecteerd omdat de betrokkenheid van familie en vrijwilligers er hoog is. Dat is essentieel voor het slagen van het project. Want het klinkt natuurlijk leuk dat dementerende ouderen straks meehelpen de was op te vouwen of in de supermarkt boodschappen doen, ze zullen er wel bij begeleid moeten worden. En meer personeel komt er niet bij. ,,Zonder vrijwilligers zouden we de tent nu al kunnen sluiten'', zegt Jolink. ,,Die zijn onontbeerlijk.''

Maar de ambitie reikt verder: Sensire wil ook de rest van Vorden bij het project betrekken. ,,Als het polsbandje signaleert dat iemand wegloopt, zou je via een buurtapp omwonenden direct kunnen inschakelen'', zegt ze. ,,En in overleg met de gemeente en met ondernemers willen we kijken wat er nog meer mogelijk is en welke afspraken we kunnen maken. Zo vergeet iemand met dementie wel eens af te rekenen in de winkel. Dan moet je niet de politie bellen, maar ons. En dan zoeken we een oplossing.''

Na de zomer verwacht De Lindenhof concreet de eerste veranderingen in te kunnen voeren.

Volledig scherm
Ruud Olthof (links) en verpleegkundige Barbera Jolink (tweede van rechts) in gesprek met Lindenhof-bewoners Annie van Zantvoort en Leo Eijkelkamp. © theo kock persfotografie

Achterhoek