Jeroen Bosch, De schepping, achterkant van het drieluik De tuin der lusten, 1480-1490. ;Jeroen Bosch, De schepping, achterkant van het drieluik De tuin der lusten, 1480-1490. ;Jeroen Bosch, De schepping, achterkant van het drieluik De tuin der lusten, 1480-1490. ;Jeroen Bosch, De schepping, achterkant van het drieluik De tuin der lusten, 1480-1490. ;Jeroen Bosch, De schepping, achterkant van het drieluik De tuin der lusten, 1480-1490. ;Jeroen Bosch, De schepping, achterkant van het drieluik De tuin der lusten, 1480-1490. ;Jeroen Bosch, De schepping, achterkant van het drieluik De tuin der lusten, 1480-1490.
Slecht nieuws voor creationisten: God staat niet aan het begin van de
schepping. Hemel en de aarde werden niet uit het niets door hem geschapen.
Er was al het een en ander. Heel veel water bijvoorbeeld, waarin zeemonsters
leefden. En de enige god was God ook niet.
Wie beweert dat God zomaar hemel en aarde schiep, kan zich niet meer
beroepen op Genesis, het eerste boek van het Oude Testament. De beroemde
beginzinnen van het boek zijn namelijk altijd verkeerd vertaald en begrepen.
Dat stelt de Nijmeegse hoogleraar Exegese van het Oude Testament, prof. dr.
Ellen van Wolde in de oratie die zij morgen uitspreekt bij de aanvaarding
van haar leerstoel aan de Radboud Universiteit.
Van Wolde heeft het
begin van de Hebreeuwse grondtekst van Genesis aan een nieuw onderzoek
onderworpen. Ze komt tot de slotsom dat daar niet staat: 'In het begin
schiep God de hemel en de aarde', zoals standaard wordt vertaald, maar: 'In
het begin waarop God hemel en aarde scheidde...'.
Van Wolde
analyseerde het tekstfragment niet alleen taalkundig, maar plaatste het ook
in de context van de rest van de bijbel en van andere scheppingsmythes uit
Mesopotamië die ongeveer in dezelfde tijd zijn ontstaan. Het misverstand
schuilt volgens de hoogleraar vooral in de interpretatie van een enkel
Hebreeuws woord, bara. Dat zou niet, zoals tot dusverre algemeen werd
aangenomen, 'scheppen' betekenen, maar 'scheiden'.
Van Wolde meent
dat op grond van de eerste zinnen niet kan worden volgehouden dat God als
schepper van hemel en aarde wordt beschreven, maar slechts als degene die
een ordening in de elementen aanbracht. Ook uit de zinnen die op de
beginzinnen volgen, zou blijken dat God alleen materie uit elkaar heeft
getrokken, de aarde uit het water te voorschijn heeft gehaald en daarboven
een hemel heeft gespannen. Er was met andere woorden dus al iets voordat God
aan zijn scheppingsweek begon: een watermassa waarin ook al 'zeemonsters'
leefden. In feite was er ook al aarde, al diende die vrij van water te
worden gemaakt om bewoonbaar te worden voor de eerste mens.
Terzijde merkt de hoogleraar op dat de schrijvers van Genesis melding maken
van meer goden. God was niet alleen, hij richt zich in het scheppingsverhaal
in een onderonsje tot zijn collega's.
Volgens Van Wolde maakt de
nieuwe lezing van Genesis de positie van creationisten 'onhoudbaar'.
Creationisten geloven dat God de aarde en alles wat daarop leeft in een week
tijds maakte. Ze beroepen zich daarbij in eerste en laatste instantie op de
bijbel. Van Wolde zegt dat creationisten (en aanhangers van de minder
strenge scheppingstheorie 'intelligent design') twee fouten maken. Niet
alleen lezen ze iets dat er niet staat, zoals zij nu zegt te hebben
aangetoond, bovendien beschouwen ze het bijbelverhaal als bewijs voor hun
theorie. "Maar uiteindelijk is het niet meer dan een verhaal,
literatuur, die geen natuurwetenschappelijke waarde heeft, maar hooguit
betekenis kan geven aan het leven."
Op de vraag waarom het
tot 2009 moest duren voordat iemand de eerste zin uit het meest bestudeerde
boek ter wereld goed vertaalde, weet Van Wolde ook geen sluitend antwoord. "
Het is kennelijk heel moeilijk een tekst te lezen lós van wat je denkt dat er
staat. Je moet jezelf dwingen terug te gaan tot het nulpunt, het begin. Dat
heb ik gedaan. Niet denken dat je het al weet."
Verwacht de
hoogleraar dat haar vondst nieuwe munitie is in de weer opgelaaide strijd
tussen creationisten en evolutionisten? "Nee, ik denk niet dat er een
schokgolf zal gaan door de gelederen van fundamentalistische christenen. Die
zijn niet gecharmeerd van bijbelwetenschappers en nemen dus ook niets van
ons aan."
De oratie van Ellen Van Wolde verschijnt ook in
boekvorm: Terug naar het begin. Waarom Genesis 1.1 niet gaat over Gods
schepping van hemel en aarde. Valkhof Pers, 40 blz., € 10. Slecht nieuws
voor creationisten: God staat niet aan het begin van de schepping. Hemel en
de aarde werden niet uit het niets door hem geschapen. Er was al het een en
ander. Heel veel water bijvoorbeeld, waarin zeemonsters leefden. En de enige
god was God ook niet.
© Gelderlander 2012, op dit artikel rust copyright.
Sorteer reacties
