1/2
De allerkleinste papierfabriek van Nederland staat in Heelsum, Gemeente Renkum. Het is ook de alleroudste: op twaalf jaar na maar liefst 400 jaar oud. Papierfabriek Schut maakt speciaalpapier, en richt zich daarmee op een heel kleine niche in de markt.
Op steenworp afstand van Norske Skog Parenco, nummer 8 in Europa en onder meer producent van het krantenpapier waar dagblad de Gelderlander op gedrukt wordt, staat Papierfabriek Schut op de plek waar in 1618 de eerste steen werd gelegd voor de molen langs het Beekdal, dat voor het noodzakelijke zuivere en vooral zachte Veluwewater zorgde. Nog steeds speelt de molen een rol in het leven van de papierfabricage: de fabrieksdirecteur wordt millmanager genoemd.
De Nederlandse papierfabrieken produceren totaal 3,5 miljoen ton papier en karton per jaar, en geven daarmee 6000 mensen op 27 productielocaties werk. Er is een jaaromzet van 1,8 miljard euro mee gemoeid. Papierfabriek Schut is een zeer bescheiden speler hierin. Het produceert met haar personeelsbestand van 43 mensen jaarlijks 3000 ton papier. Overigens werd de oorspronkelijke fabriek in Renkum in 1895 door brand verwoest. Enkele jaren later werd de huidige fabriek, op nagenoeg dezelfde plaats, weer opgebouwd. Prachtig is dan ook het interieur van de oude directiekamer, met veel donker eiken en een hele glas-in-lood wand die het verhaal van molen tot fabriek beeldend vertelt.
Export
Tot in de jaren zestig voerde de familie Schut het bewind over de fabriek; vervolgens werd het overgenomen door De Gelderse Papiergroep. Sinds 1998 is de papierfabriek een volle dochter van het Franse Exacompta-Clairefontaine, dat in totaal vier papier- en kartonfabrieken omvat en een dertigtal papierverwerkende bedrijven.
Overigens zijn nog maar vier van de 27 in Nederland gevestigde papierfabrieken in Nederlandse handen. Papierfabriek Schut importeert de katoen en de cellulose dat het nodig heeft voor de fabricage uit de hele wereld. Cellulose met name uit Chili en de USA, katoen uit Afghanistan en Turkije. Export - ongeveer 70 % van de productie - gebeurt ook naar de hele wereld: het kan zo maar voorkomen dat een Australiër in de winkel kunstenaarspapier van Schut aantreft.
Tribunaal
Een van de specialiteiten van Papierfabriek Schut is veiligheidspapier, zoals cheques en waardebonnen en cadeaubonnen. Door de komst van de chip en de creditcardachtige alternatieven zag Millmana-ger Theo Loeters het marktaandeel hierin de laatste jaren teruglopen. Door een intensievere marketing te bedrijven wist het verkoopteam een van de andere specialismen, archiefpapier, meer omzet te geven. "Alle verslagen van het Joegoslavië Tribunaal worden bijvoorbeeld gearchiveerd in archiefpapier geproduceerd bij Papierfabriek Schut. Dit geldt ook voor bijvoorbeeld patiëntendossiers. Dit papier is zodanig bewerkt dat het 250 jaar lang goed blijft. Hoe gedigitaliseerd we tegenwoordig ook zijn, mensen willen altijd iets belangrijks op papier kunnen vastleggen."
Papierloze kantoren
Een derde specialiteit is het Oud Hollands papier, dat voor kaartjes en drukwerk wordt gebruikt.
Nederland heeft als enige een cultuur ontwikkeld waarin dit soort papier nog steeds 'hot' is, vertelt Loeters. Overigens stijgt het papierverbruik mondiaal, alle pogingen tot papierloze kantoren ten spijt. "Denk alleen al aan toiletpapier", zegt Loeters. "Hoe meer mensen hoe meer daar behoefte aan is." Een vierde specialiteit is filtreer- en vloeipapier, dat in laboratoria, ziekenhuizen en zaadkiembedrijven, eveneens een groeimarkt, wordt gebruikt. Papier voor passepartouts, bijvoorbeeld in musea, komt ook uit Renkum. "Onze belangrijkste specialiteit is echter het kunstenaarspapier, dat we in vele maten en soorten maken en via de groothandel aan kunstenaars over de hele wereld verkopen."
Fingerspitzengefühl
Papierfabriek Schut maakt nog steeds gebruik van het zuivere Veluwewater. Het pompt uit twee lagen, op 30 en op 90 meter diep, het water daarvoor op. Het water van het Beekdal, dat tegenwoordig onder het terrein van de fabriek door stroomt, wordt binnenkort naar de oppervlakte geleid om het oorspronkelijke landschapsbeeld weer te herstellen. Loeters: "Papiermaken is een echt ambacht. Dat leer je niet op school, maar in de praktijk. En daarbij is fingerspitzengefühl nog steeds belangrijk. Papier wordt gemaakt van verschillende ingrediënten, zoals water, cellulose en soms katoen, maar altijd is de persoonlijke inschatting van de papiermaker zelf van doorslaggevende betekenis. Afhankelijk van zijn inschatting - dat kan aan de temperatuur liggen, of aan de hoeveelheid water - doet hij toch een ietsje meer van een ingrediënt in. Dat maakt het papier zo uniek."
© Gelderlander 2012, op dit artikel rust copyright.
