NIJMEGEN FNV- Vakbonden praten vandaag met Philips over ‘langer werken voor hetzelfde loon’ in de fabrieken van chipsdivisie Semiconductors in Nijmegen, om een vlucht naar China te voorkomen. Voor de bonden een lastige kwestie.
bestuurder Joke Hubert heeft moeite harde vakbondstaal te bezigen. Aan elke bezuiniging ‘hangt een prijskaartje’, zegt ze. Maar wat doe je als een Nijmeegse Philips-fabriek dreigt zijn productie naar lagelonenland China te verplaatsen, tenzij werknemers langer gaan werken voor hetzelfde loon? „Tja, er is daar een probleem“, erkent Hubert. „Ik moet creatief zijn.“Philips pookt de heikele discussie ‘langer werken voor hetzelfde loon’ weer op. Volgens de divisie Semiconductors, de chipsproducent, hollen de hoge loonkosten de concurrentiepositie van de Nijmeegse fabrieken volledig uit. Kijk maar naar de chipsfabrieken in China, wijst de directie. Die maken tenminste winst.
De oplossing die Philips presenteert, hoort FNV Bondgenoten geregeld: langer werken, zonder loonsverhoging. Dat verhoogt de arbeidsproductiviteit en verkleint de concurrentiekloof met Azië.
„In een concrete situatie als bij Philips zijn we bereid om te praten“, zegt Willem Noordman, bestuurslid van FNV Bondgenoten. De vakbond eist in dit geval dat Philips de werkgelegenheid ten minste vijf jaar garandeert. „Maar de vraag is waar de grens ligt. Uiteindelijk komt het neer op een ordinaire loonsverlaging.“
Eerdere pogingen loonsverlagingen door te voeren, zijn altijd mislukt. Nog maar twee jaar geleden pleitte toenmalig VNO-NCW-voorzitter Jacques Schraven voor een langere werkweek en het inleveren van verlofdagen, zonder extra salaris. Het zou de Nederlandse economie er bovenop moeten helpen. De bouw- en metaalsector, die sterk onder druk staan door concurrentie uit Oost-Euopa en Azië, zien dat wel zitten. Maar tot grootschalige invoering is het niet gekomen.
„Ik heb de indruk dat bedrijven als Philips vooral machtspolitiek bedrijft“, zegt Alfred Kleinknecht, hoogleraar economie van innovatie aan de Technische Universiteit Delft. „De dreiging dat productie wordt verplaatst naar China of Oost-Europa is vaak een lege huls en wordt gebruikt om werknemers angst aan te jagen.“
Bedrijven hebben ook lang niet altijd baat bij uitbesteding, stelt Kleinknecht. De lonen in bijvoorbeeld China zijn juist zo laag vanwege de veel lagere arbeidsproductiviteit. „Volgens mij houden consultants een prachtig verhaal over uitbesteding naar Azië, dat mensen daar met plezier tien uur per dag willen“, vertelt Kleinknecht. „Maar ze zeggen niet dat bedrijven 101 beren op de weg tegenkomen. Dat de infrastructuur niet werkt, dat er corruptie is, diefstal.“
Verplaatsing van productie heeft alleen zin bij zeer eenvoudige standaardwerk. Het niveau ‘hamburgers inpakken’, aldus hoogleraar Kleinknecht. „Je moet ook helemaal niet treurig zijn als dat werk uit Nederland verdwijnt. Een rijk land als Nederland moet helemaal niet willen dat je zulk standaardwerk houdt. Dat is niet interessant, daar zitten veel te kleine marges op.“
Loonsverlagingen en langere werkweken zijn volgens Kleinknecht achterhoedegevechten. Eenvoudige, gestandaardiseerde productie vertrekt op den duur toch. De nadruk moet juist liggen op onderwijs en innovatie. „Daarin investeren we nog steeds te weinig“, zegt Kleinknecht. „Zeker als je het vergelijkt met Scandinavië. Maar we doen het ook een tikkeltje slechter dan Duitsland. Ons onderwijs is belabberd, van basisschool tot universiteit.“
Noordman, van FNV Bondgenoten, is het met hem eens. „We moeten slimmer werken, er moet geld komen voor innovatie. Wij hebben ons bijvoorbeeld nooit verzet tegen automatisering. We moeten juist goed kijken welke activiteiten we nog in Nederland willen doen en welke niet. Een langere werkweek is maar een tijdelijke oplossing.“
