Meditatie, dat is toch iets voor zwevers met een hang naar oosterse mystiek? Dit beeld is aan revisie toe. Bedrijven sturen tegenwoordig hun medewerkers op meditatiecursus omdat ze daardoor beter presteren en mindfulness - een vorm van meditatie - wordt ingezet als therapie bij depressies en angststoornissen.
Zie ook:
Ga op een kussen zitten met gekruiste benen, de rug recht. Op een stoel met
rechte leuning mag ook. Handen liggen ontspannen op de benen. Adem in. Adem
uit. Tel iedere uitademing. Tel tot tien en begin dan van vooraf aan.
Zo simpel is mediteren.
"Het probleem is alleen dat de meeste
mensen niet tot tien kunnen tellen", lacht Harmen Maas, meditatieleraar
bij Zen.nl Nijmegen. "
Binnen de kortste keren gaan de gedachten met hen op de loop. Het gaat er om
dat je dat afdwalen opmerkt en je aandacht terugbrengt naar je
concentratiepunt: in dit geval de ademhaling."
Zen.nl Nijmegen valt onder een samenwerkingsverband van centra in
Nederland waar cursussen worden gegeven die gebaseerd zijn op zen, de
Japanse meditatietraditie. Oprichter van deze centra is Rients Ritskes. Hij
heeft veel boeken over zen geschreven maar is bij het grote publiek bekend
geworden als de man die dartkampioen Raymond van Barneveld heeft leren
mediteren zodat hij zich beter kan concentreren. De organisatie geeft
zencursussen voor particulieren en bedrijven.
Een introductiecursus
bestaat uit een wekelijkse les van bijna twee uur en duurt vier maanden. "
De cursisten leren mediteren maar er wordt ook veel aandacht besteed aan hoe
je jezelf motiveert om op dat kussen te gaan zitten", zegt Harmen Maas.
"Het is een kwestie van prioriteiten stellen en tijd ervoor vrijmaken.
Je krijgt er veel voor terug: je mentale conditie verbetert en dat merk je
op alle vlakken in het leven."
Om resultaat te boeken, moet je
regelmatig mediteren. Experts raden aan twee keer per dag ervoor te gaan
zitten.
Natuurlijk kun je ook op eigen houtje gaan mediteren.
Harmen Maas kent wel mensen die zichzelf die discipline aanleren en
volhouden. "Maar dat is niet voor iedereen weggelegd. Het gezamenlijk
mediteren kan verdieping geven en helpen grenzen te verleggen. Er kunnen
momenten voorkomen dat je jezelf echt aankijkt en dat kan schrikken zijn."
Mireille Yocarini (57) heeft dit najaar een introductiecursus bij
Zen.nl gedaan en doet nu een vervolgcursus. "Eigenlijk wist ik al
jaren dat ik moest gaan mediteren", zegt ze. "Maar ik schoof het
voor me uit. Nadat ik van een burn-out hersteld was, ben ik op eigen houtje
begonnen. Al snel merkte ik dat het effect had, maar ook dat ik begeleiding
nodig had om verder te komen. Zo ben ik bij het
Zen.nl terechtgekomen."
Haar doel was om te leren meer in
het hier en nu te leven. "Dat is zeker gelukt maar wat ik niet verwacht
had is dat er veel meer positiefs is bijgekomen. Ik ga anders om met
problemen. Vroeger was ik geneigd me in een kwestie vast te bijten: het
probleem van onder, van boven, van alle kanten te bekijken. Ik heb geleerd
er de relativiteit van in te zien en het sneller los te laten. Daardoor ben
ik makkelijker geworden voor de mensen om me heen en natuurlijk ook voor
mezelf. Ik luister beter en reageer rustiger. Bovendien slaap ik eindelijk
goed omdat ik 's nachts niet meer lig te piekeren. Door het mediteren is
mijn leven er een stuk leuker op geworden. Vooral lichter."
Zen.nl biedt ook cursussen en seminars aan die zijn toegespitst op het
bedrijfsleven. Klanten als IBM, Nokia en Ernst & Young sturen hun
medewerkers naar een meditatiecursus als ze daar interesse in hebben. Jean
Nysten, directeur Human Resource in Nederland en Belgie van het
consultancyconcern Ernst & Young, legt uit waarom.
"Onze
mensen vormen het kapitaal van ons bedrijf. We steken er veel tijd en geld
in om ze op te leiden en te begeleiden. Als je op de werkvloer goed wilt
functioneren is talent en motivatie belangrijk. Maar ook vitaliteit en een
goede balans tussen werk en privé. We willen onze mensen graag in goede
conditie houden. Daarom bieden we sportprogramma's aan maar ook een
meditatiecursus. Niet iedereen ziet daar wat in, de jongere generatie staat
hier meer voor open." Persoonlijk is Nysten overtuigd van de positieve
werking. Hij deed zelf een cursus en mediteert bijna dagelijks. "Het
helpt om rust in je lijf en je hoofd te krijgen. En daardoor kun je beter
gefocust blijven. Je bent er gewoon meer bij als je regelmatig mediteert."
Mindfulness is een specifieke vorm van meditatie die tegenwoordig onder meer
wordt ingezet als onderdeel van psychotherapie. Grondlegger is de Amerikaan
John Kabat-Zinn. Hij heeft de mindfulness uit de boeddhistische context
gehaald en een training ontwikkeld: de MBSR, mindfulness based stress
reduction, bedoeld voor mensen met chronische pijn of stressklachten. De
effecten bleken positief te zijn.
Een groep Engelse en Canadese
wetenschappers is hiermee verdergegaan en ontwikkelde en onderzocht de
therapievorm MBCT die in het Nederlands aandachtgerichte cognitieve therapie
heet. Deze training wordt wordt ingezet bij depressies en fobieën. De
resultaten zijn buitengewoon hoopgevend. Bij mensen die een aantal keren
depressief zijn geweest is, als het ze programma doorlopen, het risico op
terugval met de helft verminderd vergeleken met andere vormen van therapie.
Mindfulness oftewel opmerkzaamheid is een vorm van meditatie waarbij je leert
je bewust te zijn van gedachten, emoties en fysieke gevoelens. "Het is
een vaardigheid die je kunt leren", zegt Jos Buijs, psychotherapeut en
mindfulnesstrainer. "Je ontwikkelt door meditatie een vermogen om waar
te nemen wat er in jezelf gebeurt waardoor je inzicht krijgt in automatische
patronen."
Buijs heeft meegemaakt hoe mindfulness in snel
tempo oprukte in de Westerse geestelijke gezondheidszorg. "Toen acht
jaar geleden de eerste resultaten van de aandachtgerichte cognitieve
therapie gepresenteerd werden, waren de meeste psychotherapeuten heel
sceptisch. Inmiddels wordt daar anders over gedacht en wordt mindfulness
gezien als een nieuwe generatie van gedragstherapie."
Het Han
Fortmann Centrum in Nijmegen loopt in Nederland voorop bij de ontwikkeling
van mindfulness als meditatie- en therapievorm. In het centrum worden
mindfulnesscursussen gegeven die toegankelijk zijn voor iedereen. "
Behalve mensen met stressklachten en therapeuten die geïnteresseerd zijn
komen er mensen die beter willen omgaan met de dagelijkse hectiek",
zegt Jos Buijs.
Medewerkers van de afdeling psychiatrie
van UMC St Radboud geven een vergelijkbaar therapieprogramma aan mensen met
depressieve klachten. Het is onderdeel van een groot onderzoek naar de
werking van mindfulness als therapie. "Dat het werkt, is al gebleken"
, zegt onderzoeksleider prof. dr. Anne Speckens. "We onderzoeken nu hoe
het werkt." De deelnemers worden gevolgd en vergeleken met een groep
die nog op de wachtlijst staat. In grote lijnen is al wel bekend waarom
mindfulness werkt tegen depressies. Speckens: "Mindfulness is het
opmerkzaam zijn van eigen gedachten en gevoelens. Zo hebben mensen eerder in
de gaten wanneer ze aan het piekeren slaan of in een negatieve
gedachtenspiraal terechtkomen. Dit kan het begin van een depressie zijn. Met
'mindfulness based cognitieve therapie' leren mensen zich bewust te worden
van deze gevoelens en hoe ze hier beter mee kunnen omgaan."
Onder leiding van Anne Speckens gaat binnenkort een vervolgonderzoek van
start waarbij ook een aantal instellingen voor geestelijke gezondheid
betrokken zijn. Het gaat om een onderzoek naar het effect van mindfulness,
antidepressieve medicatie en een combinatie daarvan. "Mindfulness is
geen oplossing voor ieder psychisch probleem", waarschuwt Speckens. "
Het is ook niet voor iedereen weggelegd. Bovendien vraagt het veel inzet van
de patiënt. Maar mindfulness is wel een belangrijke nieuwe ontwikkeling in
de geestelijke gezondheidszorg."
Meer informatie:
www.zen.nl
www.hanfortmanncentrum.nl
www.umcn.nl/mindfulness
© Gelderlander 2012, op dit artikel rust copyright.
