Volwassenen met ADHD hebben veel last van innerlijke onrust.fotomontage Rudi Gerrits foto's Do Visser en ANP
Dat kleine druktemakers vaak aan de stoornis ADHD lijden, weten we intussen
wel. Minder bekend is dat de aandoening ook veel volwassenen treft. De
gevolgen zijn enorm. Het is vreselijk om als volwassene te ontdekken dat je
ADHD hebt.
" Eerst ontken je het. Maar dan vallen de puzzelstukjes op hun plaats.
Je snapt ineens waarom tot dan toe alles fout is gegaan in je leven. En je
wordt boos: als ze er eerder achter waren gekomen, had je gewoon een fijne
kantoorbaan kunnen hebben."
Alexander Lange (34) uit Rotterdam
heeft ADHD. Dat staat voor Attention Deficit/Hyperactivity Disorder. Mensen
die deze stoornis hebben, zijn snel afgeleid, heel druk en erg impulsief.
Tot nog toe kennen we ADHD vooral van jongetjes. De laatste jaren krijgen
ook steeds meer meisjes de diagnose ADHD. En komen we erachter dat je de
aandoening, als je opgroeit, lang niet altijd kwijtraakt.
Zeker 5
procent van de volwassenen heeft ADHD, meent de Hersenstichting. Dat zijn
allemaal mensen die de erfelijke aandoening als kind al hadden. Eenmaal
volwassen hebben ze minder last van hyperactief gedrag, maar vooral van
concentratieproblemen en innerlijke onrust. Ze zijn chaotisch en hebben,
zegt Alexander Lange, dertien banen per jaar.
Zelf vormt hij wat
dat betreft een gelukkige uitzondering. Zijn studie liep mis, dat wel.
Bepaald niet vanwege een gebrek aan intelligentie, maar doordat de
universitaire omgeving hem te veel vrijheid liet. En dat kan een ADHD'er
niet aan. Eenmaal aan het werk trapte Alexander in de volgende valkuil: die
van de hyperfocus ofwel overconcentratie. "Ik was grenzeloos. Ik werkte
negentig tot honderd uur per week."
Dat kon niet anders dan
uitlopen op een burnout. "Vanaf dat moment heb ik onderkend dat ik nog
steeds aan ADHD lijd. Maar omdat ik als kind, toen ADHD nog onbekend was,
voor pillenslikker en drugsgebruiker werd uitgemaakt, is het nu mijn missie
om het zonder medicijnen te redden. Daarom leef ik zoveel mogelijk naar de
structuur van mijn agenda. Ik heb inmiddels een eigen bedrijf. Maar het
vergt veel energie om te doen wat ik moet doen. Als ik een klant bezoek,
moet ik me inhouden. Als ik dan 's avonds thuis kom, stuiter ik alle kanten
op. Het is soms lastig om altijd alert te zijn op wat je doet en voelt. Je
moet jezelf trainen om dit vol te houden."
Er wordt vaak
laatdunkend gedaan over ADHD, merkt Alexander Lange. "Er zijn zelfs
huisartsen die zeggen: je gelooft toch niet dat zoiets echt bestaat?"
Critici wijten de gedragsproblemen aan een gebrek aan rust en regelmaat.
Hoewel rust en regelmaat kunnen helpen, net als medicijnen, lossen ze het
eigenlijke probleem niet op. De Hersenstichting benadrukt dat ADHD wel
degelijk een lichamelijke oorzaak heeft: er is sprake van een tekort aan
dopamine in de hersenen.
Wat er exact gebeurt in de hersenen is
nog steeds niet helemaal ontdekt. Inmiddels is wel gebleken dat het brein
van een ADHD'er ongeveer 5 procent kleiner is dan gemiddeld. Vooral de
gebieden die zorgen voor concentratie en beheersing van impulsen zijn
aanzienlijk kleiner dan normaal. Tijdens concentratietaken zijn de hersenen
minder actief.
Volwassenen krijgen pas laat de diagnose. Dat komt
doordat ADHD bij volwassenen nog onbekend is, maar ook doordat ADHD vaak
schuilgaat achter andere psychiatrische aandoeningen als depressie,
angststoornissen, verslaving of een persoonlijkheidsstoornis. Die worden dan
wel herkend en behandeld; ADHD niet. Tegen de tijd dat alsnog ADHD wordt
geconstateerd, hebben de problemen met relaties, drugs, alcohol of geld zich
vaak al opgestapeld.
ADHD is inmiddels een groot probleem. De
laatste vijf jaar is het gebruik van medicijnen tegen ADHD vervijfvoudigd.
In 2008 schreven artsen 750.000 keer medicijnen voor, aldus de Stichting
Farmaceutische Kengetallen.
Het totaal aantal gebruikers zou in de
90.000 belopen; daarvan is zo'n 80 procent jonger dan 21 jaar. In 2007 is
aan ADHD-medicijnen 27,7 miljoen euro uitgegeven.
Het is maar de
vraag in hoeverre de cijfers een goed beeld geven van het aantal ADHD'ers.
Directeur Ids Terpstra van patiëntenorganisatie Balans vindt dat met name
kinderen te gemakkelijk de diagnose ADHD krijgen. "Soms is een kind
gewoon druk."
Bovendien, meent Terpstra, kan de diagnose niet
zomaar door een huisarts worden gegeven. "Wanneer het goed gebeurt, is
er een team van psychiaters bij betrokken."
Alexander Lange
wijst erop dat ADHD bij veel volwassenen juist niet wordt onderkend. "
Daar is een inhaalslag nodig. Als je weet waarom het je maar niet lukt om
als accountant te werken, kun je je leven aanpassen."
