Jan Wolkers met zijn vrouw Karin op het boekenbal in 2005. Foto: Phil Nijhuis/GPD
DEN HAAG - Jan Wolkers, hoe immens populair hij ook was als auteur, voelde zich eerst beeldhouwer, daarna schilder en pas dan schrijver.
,,Beeldhouwer is een speciaal beroep. Je hebt er een speciale opleiding voor gehad, je moet de techniek beheersen. Schrijven, dat doet iedereen. Zodra vingers met tranen de toetsen beroeren, moet de zaak blokkeren'', verklaarde hij dat gevoel met één van de prikkelende kwinkslagen waarop hij het patent had.
Wolkers had ook in de kunst een hekel aan larmoyante gemoedsuitstortingen, vertelde hij ter gelegenheid van zijn laatste overzichtstentoonstelling in een interview. Het Cobra Museum in Amstelveen liet in 2002 zien dat zijn kunstenaarschap in drie verschillende periodes uiteenviel. Zijn stijl verschoof van figuratie naar abstractie, om te eindigen bij het pointillisme. Volgens hemzelf was er wel degelijk sprake van een rode draad: ,,Ik houd van eenvoud, van helderheid, van licht. Wat dat betreft sta ik in een Nederlandse kunsttraditie, zoals Rietveld en Mondriaan.''
De expositie toonde hoe veelzijdig Wolkers was. Uit zijn figuratieve periode (1941-1960) waren er sobere, indrukwekkende zelfportretten, landschappen met kale bomen, naakten en een brons. Omstreeks 1960 zegde hij de figuratie vaarwel en ordende materialen als oud roest, lood en koeienstront op geometrische materieschilderijen. Deze met lijnen en cirkels begrensde vlakken straalden een grote harmonie uit. In die periode maakte hij ook gelaste abstracte spijkerbeeldjes. Vanaf 1987 - Wolkers was inmiddels naar Texel verhuisd - reflecteerde hij als kunstenaar op de schoonheid van de natuur met pointillistische schilderijen, grote vlakken met kleurige stippels waarin duinen waren te herkennen.
In het Cobra Museum stonden kleine glazen modellen van de grote sculpturen die Wolkers tussen het schilderen door overal in Nederland in opdracht vervaardigde. ,,Een beeld moet je sculpturaal ondergaan. Je moet niet te veel vertellen, met te veel tierlantijnen, dan zit je het verhaal in de weg'', vatte hij de essentie van die beelden samen.
Wolkers kreeg zijn grootste bekendheid met zijn Auschwitzmonument van gebroken spiegels in het Wertheimpark in Amsterdam, tot zijn afschuw omdat het aantal keren ten prooi viel aan ernstig vandalisme. Dat gebeurde ook met andere beelden van Wolkers. De kunstenaar die rust en evenwicht in zijn werk zocht, voelde dat altijd weer als een dolkstoot in zijn rug.
© Gelderlander 2012, op dit artikel rust copyright.
