Adriaan van Dis op het Lezersbal. foto: Hans Broekhuizen
Jeroen van Merwijk op het Lezerbal. foto: Hans Broekhuizen
Adriaan van Dis op het Lezersbal. foto: Hans Broekhuizen
1/3
ARNHEM - Adriaan van Dis raakte als kleine jongen diep onder de indruk van een verkeersongeluk in de tijd dat hij logeerde in het huis van zijn tante aan de Breitnerstraat in de Arnhemse wijk Hoogkamp. Dat onthulde hij zaterdagavond tijdens het lezersbal in brasserie Dudok in de Gelderse hoofdstad,
'Het was het eerste ongeluk dat ik meemaakte. Het was in 1953. Een
auto sloeg drie keer over de kop, een paar minuten later stonden honderd
mensen op straat. De mensen die erin zaten kwamen er gewoon uit, ze waren
niet gewond. Onder de omstanders ging opeens het verhaal dat de
autosleuteltjes er nog in zaten. Dat was me wat, die autosleuteltjes die er
nog in zaten! Die ben ik nooit meer vergeten. Ik was in die tijd vaak in
Arnhem. MIjn ouders ruilden hun huis aan Bergen aan Zee met het huis van
mijn tante in de Breitnerstraat. Heel bijzonder was dat. De mensen in Bergen
gingen nooit het dorp uit, wij wel, Wij gingen naar Arnhem.' Van Dis had als
kleine jongen veel ontzag voor de trolleys die net waren geïntroduceerd in
de stad, 'Die hoorde je nooit aan komen.'
Van Dis is net terug uit Afrika waar hij in volstrekte isolatie in een
verafgelegen gehucht aan een nieuw boek gewerkt heeft, 'De email deed het
tien minuten per dag en als het waaide deed de email het niet. Ik moet daar
helemaal alleen met mezelf leven, Na drie dagen moet ik mijn keel even
schrapen om te horen of er nog wel ben,Het boek speelt zich af in Parijs en
Zuid Afrika.Ik ga er niets in detail over vertellen, dat brengt geen geluk.
Maar ik weet al wel hoe het afloopt.'
Tijdens opnamen voor de televisieserie 'Van Dis in Afrika' bij de VPRO
is Van Dis bijna verdronken, zo werd onlangs bekend. 'Je verdrinkt eigenlijk
een paar dagen later', peinst hij.. 'Toen ik dacht dat het met me afgelopen
was kwam een grote zwarte man op een plank aan mij voorbij, Hij vroeg Is
this for the film? Ik antwoorde: No, I'm drowning. Een paar dagen later
stroomde opeen's een paar liter water uit mijn hoofd. Toen werd ik pas
bang.' Of hij zijn ervaring nog gaat gebruiken voor een nieuw boek weet Van
Dis nog niet 'Maar je kunt een ander natuurlijk heel goed laten verzuipen
als je weet hoe dat gaat.'
Van Dis verbaast zich erover dat zijn optredens in den lande vaak zijn
vastgelegd op YouTube 'Ik kom allemaal jonge mensen tegen die mij daar
hebben gezien' Die filmpjes bekijken doet Van Dis niet, uit een zekere gêne,
'Er is altijd wel iets, Mijn haar zit verkeerd of ik zweet onder mijn jasje.
Ik ben geen terugkijker naar mezelf.'
Van Dis schreef zijn autobiografische roman 'Familieziek' naar zijn
eigen leven als een in Nederland geboren jongen tussen zijn vader, moeder en
drie halfzussen imet een traumatisch verleden in Nederlands Indië, Met een
vader, meneer Java, die gek wordt omdat hij maar niet aan Nederland kan
wennen,, 'Kopkracht' is een woord dat in het boek valt, typerend voor de
jongen die probeert te overleven temidden van de benauwde sfeer van
ontwortelde repratrianten, Van Dis: 'Kopkracht is overleven, je er altijd
boven proberen te denken,' Hij beschrijft zijn moeder als Brabantse vrouw
die zich afzette tegen die Hollanders sinds haar huwelijk met zijn vader,
'Ze hoorde niet bij de Hollanders, ze was over de kleurlijn heen
getrouwd.Haar haat, die woede tegen de Hollanders heeft mij gevormd'.
Vrouwen bepaalden continu de dagelijkse sfeer in het gezin. Van Dis
luisterde daarom afgelopen zaterdag met veel genoegen tijdens het lezersbal
in Dudok naar een lied onder de titel 'Ik ben een vrouw' van caberetier
Jeroen van Merwijk in zeurderige stijl vol leed over niets, dat veel
herkenbaar gelach in de zaal teweeg bracht met passages als 'Ik heb in de
douche ook shampoo staan tegen droog en futloos haar'. Van Dis ziet er een
metafoor in over veel leed over niets terwijl over het echte leed geen woord
valt: 'Ook bij ons in huis waren we allemaal vrouwen.'
De woede die hij over die tijd in zijn werk van zich af heeft
geschreven typeert Van Dis als een woede van 'kinderen die worden opgevoed
tussen zwijgen en eindeloos geklets' De botsing tussen twee werelden
beschijft huj als jongen die 'opgroeit tussen rijst en aardappelen'.Het
gedoe over ras en afkomst typeert hij als 'de leugen over kleur' waarmee hij
opgroeide. 'Ik was natuurlijk het roze varkentje van de familie.'. Voor Van
Dis is dat alles van alle tijden, van alle migranten ook. 'Migranten die hun
verleden vasthouden en dat laten stollen, die niet meer groeien. Van mensen
ook die hun toekomst leggen op de schouders van hun kinderen.' Die opgelegde
toekomst weegt zwaar, veel te zwaar.in de wereld die Van Dis schetst.
Hij bestrijdt echter dat hij zijn eigen leven letterlijk in romanvorm
heeft beschreven, 'Mensen willen de schrijver vereenzelvigen met zijn boek
en de schrijver komt hen maar al te graag tegemoet. Ik speel de rol die de
mensen van mij verwachten. Maar het is een rol. Boudewijn Büch zag dat
anders, hij ging op den duur in zijn eigen leugens geloven. In mijn boeken
vergroot ik de werkelijkheid uit tot krankzinnigheid, Maar daarmee wint een
roman ook aan zeggingskracht, Non-fictie is tegenwoordig in, er worden hele
stapels boeken geschreven over gewichtige zaken als klimaatverandering en
andere actuele onderwerpen, Maar de schrijvers daarvan citeren vaak uit
romans om hun feiten kracht te geven.''
Van Dis citeerde zaterdagavond graag en gretig uit zijn boeken, 'Ik
geloof in de hoop omdat er niks anders op zit. Ik geloof in de mens die er
per ongeluk is en er het beste van probeert te maken.' Van Dis genoot van
het lezersbal in Dudok. 'Ik vind het leuk om een zaal met een geestige zweep
te bewerken. Maar ik vind de reis met de trein hier naartoe niet leuk en ook
de reis met de trein terug niet, Ik vind ook in de Bijenkorf zitten om mijn
boeken te signeren niet leuk. Maar het moet, Je bent als schrijver zo bekend
als je laatste boek en dat dan ook nog maar heel kort. Zeven weken later
moet je weer op de trommel slaan.om niet vergeten te worden.".
© Gelderlander 2012, op dit artikel rust copyright.
Sorteer reacties
