Foto: Koen van Weel
NIJMEGEN - Van de 105 miljoen LP’s die ooit van Michael Jacksons bestseller ’Thriller’ zijn geperst komen er 35 miljoen uit zijn fabriek, zegt Ton Vermeulen, eigenaar van Record Industry in Haarlem. Dat de perserij van - voorheen - Columbia Sony daar een groot aandeel in had, staat buiten kijf. Het inmiddels onder een nieuwe naam zelfstandige Haarlemse bedrijf is nu de grootste platenperserij ter wereld.
Terwijl de cd-industrie zich in een vrije val bevindt en meer klaagverhalen dan geluidsdragers produceert, zit de klassieke vinyl lp in de lift. Dat is vaker gezegd, maar de recente cijfers liegen niet. In vergelijking met de topjaren gaat het weliswaar om bescheiden aantallen, maar in Amerika heeft de verkoop van de zwarte schijf weer het niveau van de vroege jaren negentig bereikt. Dat was rond de eeuwwisseling heel wat minder.
Het zijn echter niet de in zwaar weer verkerende muziekmultinationals die op de vinylopleving inspelen, maar de kleinere, onafhankelijke platenlabels en een handvol nieuwkomers op de markt. Bedrijven die er in slagen om oplagen van vijfhonderd tot duizend lp’s winstgevend in de handel te brengen.
Zo verschijnt bij het Nederlandse label Excelsior, dat succes heeft met artiesten als Spinvis, Tim Knol, Triggerfinger en voorheen Johan, tegenwoordig elk album ook weer op vinyl. „Wij stoppen bij veel lp’s meteen gratis een cd voor in de auto of de pc”, vertelt directeur Ferry Roseboom. „Anders dan een paar jaar geleden zien we ook bij jongeren interesse voor vinyl. We beginnen meestal met een oplage van vijfhonderd. Maar de lp’s van Tim Knol, Moss en Anne Soldaat hebben we alweer snel bij moeten laten persen.” Topper bij Excelsior op dit moment is het nieuwe album van het Belgische powerrocktrio Triggerfinger. Tegenover vijftienduizend verkochte cd’s in de eerste weken na de release staan vijftienhonderd lp’s, aldus Roseboom. Dat is verhoudingsgewijs veel.
Anders dan Excelsior brengt Music On Vinyl sinds de zomer van 2009 alleen maar lp’s uit van de zware ’180 grams’ kwaliteit uit. Het label is een initiatief van Record Industry en distributeur Bertus en richt zich primair op klassieke rocktitels die in licentie van andere - grote - maatschappijen worden overgenomen. De historische lijnen tussen Record Industry en Sony zijn kort en dus heeft Music On Vinyl al veel oude CBS/Columbia-titels in de catalogus. Van Johnny Cash en Leonard Cohen tot Bob Dylan en Miles Davis. Sinds kort is er ook een samenwerking aangegaan met V2-records. De eerste vinylrelease die daaruit voortkomt is het laatste album dat de onlangs overleden Solomon Burke maakte: ’Nothing’s Impossible’.
In de verkoopoverzichten van geluidsdragers die de NVPI jaarlijks publiceert speelt vinyl geen enkele rol meer. Maar dat wil niet zeggen dat er geen lp’s verkocht worden, benadrukt Wouter Rutten van de branchevereniging. De vinylverkoop speelt zich buiten het ’radarbereik’ van de organisatie af. Die meet vooral bij de traditionele winkelketens, terwijl lp’s juist bij gespecialiseerde vinylzaken over de toonbank gaan, die vaak geen lid van de NVPI zijn. Of ze worden rechtstreeks door de artiest bij concerten verkocht. „Daar wordt niet gemeten”, aldus Rutten. „Maar een serieuze nichemarkt is het zeker.”
Eenzelfde conclusie trekt Gerard van Keeken, beheerder van lpvinyl.nl, een website die nieuwe lp-releases en ander vinylnieuws bijhoudt. Hij ziet een aantal belangrijke omslagpunten. Bijvoorbeeld dat grote internetwinkels als Amazon en Bol.com zich ook op de vinylmarkt hebben gestort en vele duizenden titels leveren. Maar ook dat bij steeds meer nieuwe albums op vinyl een gratis cd of downloadcode voor MP3 zit bijgesloten. Daardoor is de lp niet alleen geluidsdrager, maar ook een ’hebbeding’ waarmee de loyale fan zich profileert. En net als Roseboom van Excelsior merkt Van Keeken dat de vinylkoper niet langer alleen de vijftiger is die z’n oude Hendrix- en Dylanplaten wil vervangen, maar dat daarnaast steeds meer jonge muzieliefhebbers voor de zwarte schijf kiezen.
„Van veel albums uit de periode van 1995 tot 2005 is nooit een vinylversie verschenen”, zegt Van Keeken. „Nogal wat grungealbums bijvoorbeeld. Die worden nu voor het eerst op lp uitgebracht en je ziet daar juist bij jongeren veel belangstelling voor.”
Bij Record Industry weten ze daar alles van. Die hebben via Music on Vinyl net de grungeklassieker ’Jar of Flies’ van Alice in Chains, samen met de EP ’Sap’ als dubbel-lp op fraai zwaar oranje en blauw vinyl uitgebracht. Tien jaar geleden perste de fabriek nog vooral voor de dancemarkt. Die is volledig ingestort. De Tiësto’s en Armin van Buurens van deze wereld ’draaien’ tegenwoordig vrijwel allemaal vanaf hun laptop. De terugkeer van de rock- en pop-lp vult dat gat op.
De Haarlemse vinylfabriek produceert op dit moment enkele miljoenen platen per jaar. Daarbij gaat het niet alleen om het persen, maar ook om de mastering, de voorbewerking - het maken van de matrijzen - en het inhoezen. Toen het bedrijf nog in handen was van Sony, in de jaren zeventig, is er geïnvesteerd in verregaande automatisering. Die geavanceerde apparatuur werkt nog altijd. Het enige probleem is dat de bedrijven die destijds de gespecialiseerde machines leverden en onderhielden niet meer bestaan. Vandaar dat Vermeulen in zijn Record Industry een eigen technische dienst heeft die de apparatuur voortdurend onderhoudt en reviseert.
De fabriek draait niet op volle capaciteit. Er zit nog rek in, vertelt Ton Vermeulen. Tijdens de rondleiding puft ongeveer de helft van de lp-persen. Iedere minuut zie je een klompje zwart vinyl onder de hete matrijs vallen en tot een pannenkoek gedrukt worden. Niet veel later glijdt de lp in kwestie - Triggerfinger in dit geval, de derde oplage van 500 - ’plop’ in de witte binnenhoes. Verderop staan honderden buitenhoezen klaar. Fraaie klaphoezen. Van een oude Chet Baker-plaat bijvoorbeeld. Want dat is natuurlijk ook een reden om vinyl te kiezen. Chet moet je op vol formaat vanaf de hoes aankijken. Hij was niet voor niets ’de mooie jongen van de jazz’.
© Gelderlander 2012, op dit artikel rust copyright.
