Arnhem haalt je privacy uit de vuilnisbak

ARNHEM - Inwoners van Arnhem zouden met een afvalpas niet alleen hun vuilnis in de container gooien, maar ook hun privacy. Arnhemmer Michiel Jonker trekt al jaren ten strijde tegen de gemeente Arnhem, tot aan de Raad van State toe. Hij wil het 'verzamelen van persoonsgegevens' via afval tegengaan. 

De gemeente zegt nu nog geen inzage te hebben in het vuilnisgedrag per huishouden, maar vanaf 1 januari 2018 wel. Hoeveel kwaad kan dat eigenlijk?

Een denkbeeldige inwoner van Arnhem loopt op een willekeurig tijdstip naar een ondergronds vuilniscontainer. Hij houdt zijn persoonlijke afvalpas voor de ondergrondse container en gooit  er een vuilniszak in. Vanaf 1 januari zien ambtenaren van de gemeente Arnhem deze handeling in hun computer. Ze zien deze inwoner of iemand uit zijn huishouden de zak op dat tijdstip  weggooide.  De gemeente gebruikt deze gegevens om met hem af te rekenen. Per zak die hij weggooit moet hij 1,63 euro betalen.  Maar wat zou de gemeente  in theorie,  nog meer kunnen doen met de gegevens op de afvalpas?   

Volledig scherm
© Martin Ommering

1. Anna heeft een uitkering. Haar vriend Bill ook. maar dat zij samenwonen, met de kinderen van Bill erbij, hebben ze niet gemeld bij het UWV.  De vuilniszak die Anna weggooide, was al de vierde die week. Uit de gegevens op de afvalpas van Anna valt af te leiden dat zij niet alleen woont.

Volledig scherm

2. Het afvalverwerkingsbedrijf meldt bij de gemeente dat er zakken met wietafval zijn aangetroffen in een ondergrondse container. In het registratiesysteem is te zien dat Kees (46) om middernacht zes zakken afval in één uur in de container gooide. En dat terwijl hij alleen woont. In het systeem is ook te zien dat hij ongeveer één keer per maand een grote hoeveelheid afval in een uur tijd loost. Kees krijgt bezoek van de politie.

Volledig scherm
© DG

3. Lies (58) verbrandt haar afval in de tuin. Ze woont buiten de bebouwde kom, niemand die het ziet. Bovendien vindt ze het leuk om vuur te maken. De gemeente Arnhem ziet dat Lies voor het laatst in maart eens afval weggooide, om 00.00 's nachts. Maar nu het weer zomer is, zijn er spontaan geen afvallozingen meer op haar woonadres te zien.  De gemeente Arnhem ziet in het systeem staan dat Lies buiten de bebouwde kom woont. Tijd voor een kijkje in haar weide.

Volledig scherm
© anp

4. Merel (23) zit op een IT-opleiding. In haar vrije tijd vindt ze het leuk om pogingen te doen systemen te hacken. Met de afvalpas is haar dat gelukt. Ze heeft 'm gekraakt en kan zo vaak ze wil afval in de container gooien.  Ze deelt de pas met haar hele studentenflat.  De gemeente Arnhem ziet dat er in de studentenflat plotseling nooit afvallozingen meer zijn. Hoe kan dat? Een afvalcoach van de gemeente gaat op onderzoek uit.

Volledig scherm
© ANP

5. Het is het einde van het jaar en de gemeente Arnhem wil afrekenen met Hendrika (96). Een ambtenaar kijkt in de computer en ziet dat de hoogbejaarde vrouw al jarenlang, iedere week op hetzelfde tijdstip, om 14.00 haar afval loost. Maar de laatste drie weken plotseling niet meer. Zou er iets aan de hand zijn met haar? De ambtenaar vraagt een wijkcoach een kijkje te gaan nemen.

Volledig scherm
© Erna Lammers

6. Nelson gooit op donderdag om  13.00 uur zijn vijfde vuilniszak van die week weg. Hij heeft geen wietplantage, geen stiekem inwonende partner, geen kleine kinderen met luiers, hij vindt afval scheiden gewoon verschrikkelijk. Net als de rest van de buurt. Groene bak, blauwe bak, plastic bak, hij en zijn buurtgenoten vinden het maar fratsen. Een gemeente-ambtenaar maakt de rekening op voor de buurt. Hij zucht. Leren ze het dan nooit? Hij dient een verzoek in om in de wijk van Nelson een project te starten over afvalscheiden.

Realistische scenario's

Quote

Data over de gedragingen van mensen zijn geld waard.

Michiel Jonker

,,Dit zijn allemaal realistische scenario's’’, zegt de bezorgde Arnhemmer Michiel Jonker. Jonker wil niet met foto, leeftijd of persoonsgegevens in de krant. Om privacyredenen uiteraard. ,,In die scenario's lees ik vooral wat de gemeente met de gegevens kan doen. Echter moet je er bij stilstaan dat kwaadwillenden het systeem kunnen hacken en de gegevens doorverkopen. Data over de gedragingen van mensen zijn geld waard. Ook kan de politie om inzage vragen wanneer zij iemands gedragingen willen analyseren. Als de gegevens er eenmaal liggen, wordt er wat mee gedaan, daar kun je van op aan. Afval inzamelen zou absoluut anoniem kunnen. Kijk naar Nijmegen. Daar moeten inwoners vuilniszakken kopen met een speciaal logo. Met dat logo kan het vuilnis in de container. Volstrekt anoniem en de gemeente krijgt alsnog per zak betaald.’’

Reactie gemeente Arnhem
,,Voor Arnhem is privacy een groot goed. We hebben een privacy-beleid en een wethouder die het als portefeuille heeft. Als het gaat om de afvalpas, dan zullen we expliciet moeten vastleggen waarvoor we het gaan gebruiken. Bovendien onderzoeken we de mogelijkheid van een prepaid pas, waardoor mensen eventueel een keuze hebben om geheel anoniem te kunnen storten.’’

Reactie gemeente Renkum
,,We hebben laten vastleggen dat we onze afvalgegevens nooit gebruiken voor iets anders dan de jaarlijkse afrekening. Ook niet in de toekomst. Dat protocol hebben we voorgelegd aan de Koninklijke Vereniging voor Afval- en Reinigingsmanagement in Arnhem. Zij gaven ons protocol een compliment en zeiden dat het ook iets zou kunnen zijn voor andere gemeenten.’’

In samenwerking met indebuurt Arnhem

Arnhem e.o.