Stolpersteine voor Joodse onderduikers Bennekom

BENNEKOM - Het boek Bennekom Joods toevluchtsoord (2012) leverde tal van nieuwe tips op. Die verhalen zijn nu ook opgeschreven en worden tastbaar door 24 gedenkstenen in het dorp.

Schrijvers Kees Heitink (l) en Ad Nooij (r) bij een voormalig joods onderduikadres aan de Bovenweg in Bennekom.
Volledig scherm
Schrijvers Kees Heitink (l) en Ad Nooij (r) bij een voormalig joods onderduikadres aan de Bovenweg in Bennekom. © Herman Stöver

Het is een straat waar je vandaag de dag achteloos doorheen kan fietsen. Tijdens de oorlog zaten aan de Bovenweg in Bennekom echter zeker tien Joden ondergedoken, blijkt uit jarenlang onderzoek in hun eigen dorp door de schrijvers Kees Heitink en Ad Nooij. De verhalen van Isaac en Tine Cohen en de kinderen Günter, Tommy en de zusjes Ro en Metty zijn al langere tijd bekend. Zij vonden een veilige schuilplaats bij de familie Van Rede in Bennekom en overleefden allemaal de oorlog.

Jodenjagers

Uit recent onderzoek blijkt dat verderop aan de Bovenweg nog meer lotgenoten verstopt zaten. Zo leverden nieuwe tips het verhaal op van de Nijmeegse Francisca Bouman, die voor de oorlog een joods pension en bijbehorend koosjer restaurant in Arnhem had. Dat was tevens haar woonadres, maar ze vluchtte voor de Duitsers en belandde met haar zoon Bernard in Bennekom. Haar dochters Sonja en Irene verschuilden zich in Wageningen. Voor hen valt in de avond van 2 april 1943 het doek. Hoe is nog altijd de vraag, maar het hele gezin wordt gearresteerd door de beruchte Haagse Documentatiedienst. Drie Jodenjagers strijken daar 'kopgeld' voor op.

Stolpersteine

Ook Bennekommer Jan Laurens, die zijn huis voor minstens vier Joden beschikbaar stelde, wordt in Scheveningen gevangen gezet. Hij komt met hulp van plaatsgenoot Jacob Jeswiet, nota bene een NSB'er, na 101 dagen vrij. 'Een voorbeeld dat loyaliteit binnen het dorp soms sterker woog dan sympathie met de Duitsers', aldus Kees Heitink in de nieuwe aanvulling van het boek. Dat extra katern werd dinsdag tijdens een avond van de Historische Vereniging Oud Bennekom in buurtcentrum de Brink gepresenteerd. Evenals het nieuws dat het dorp ruim twintig zogeheten stolpersteine krijgt: gedenkstenen in de stoep waar Joden zijn afgevoerd.

Voor Francisca (53), Bernard (22), Sonja (20) en Irene (19) loopt de naar verluidt brute arrestatie fataal af, blijkt uit de nieuwe gegevens. In kamp Sobibor worden ze op 16 april 1943 allen gelijktijdig vergast.

Lees het uitgebreide verhaal donderdag 6 april in de Vallei-editie van de Gelderlander.

De Vallei