AMSTERDAM - Het fotografiemuseum Foam in Amsterdam huisvest een grote overzichtstentoonstelling van de Russische kunstenaar, ontwerper en fotograaf Alexander Rodchenko (1891-1956). Het is de eerste keer dat in Nederland werk te zien is van de 'icoon van de Russische fotografie'. De tentoonstelling omvat meer dan tweehonderd afdrukken, waarvan sommigen nog nooit eerder in het Westen zijn vertoond.
Rodchenko geldt als een van de vernieuwers binnen de avant-garde kunstbeweging aan het begin van de twintigste eeuw. Hij begon als schilder, beeldhouwer en grafisch ontwerper, maar koos in het begin van de jaren twintig voor fotografie.Rodchenko begon met fotograferen na de Russische Revolutie en was in die tijd een van de weinigen. "Door de camera te hanteren, zorgde hij zelf ook voor een revolutie", aldus Olga Sviblova, directeur van het Moscow House of Photography dat de tentoonstelling in Foam mede mogelijk maakt.
De Rus zocht nieuwe composities, door bomen, mensen en gebouwen van onderen of juist van bovenaf te fotograferen. Hij legde gezichten van heel dichtbij vast, zoals in een portret van zijn moeder uit 1924.
"Hij was een van de eerste fotografen die in een gezicht kroop", aldus Sviblova. Voor het maken van portretten deed hij een beroep op vrienden in zijn artistieke kring, zoals schrijvers en dichters. Politici en communistische leiders fotografeerde hij niet.
Rodchenko wilde in zijn werken de mooie dingen van de samenleving laten zien, zegt Sviblova. In 1929 richtte hij de camera op elektriciteitsmasten. "Die fotografeerde hij met de gedachte dat elektriciteit de wereld kan veranderen."
De kunstenaar werkte veel voor tijdschriften, die in tijd van de Sovjet-Unie vooral als propagandamiddel werden gebruikt. Voor het blad USSR in Construction, dat in talloze talen verscheen, fotografeerde hij politieke gevangenen die het Witte Zeekanaal naar de Oostzee moesten graven.
Voor andere bladen maakte Rodchenko foto's die de hegemonie van de Russische sporters moesten laten zien. "Deze opdrachten gaven hem vrijheid zijn eigen composities en esthetiek te kiezen."
Onder Stalin werd het werken steeds moeilijker. Een van de laatste foto's op de expositie is van circusleeuwen in een kooi uit 1940. Sviblova: "Dat was dezelfde situatie als waarin Rodchenko zich bevond."
Alexander Rodchenko - Revolution in Photography, Foam, Keizersgracht 609, Amsterdam, tot 17 maart
© Gelderlander 2012, op dit artikel rust copyright.
