Nummer zeven uit de serie De tien grootsten van Hilma af Klint. Het schilderij meet 240 bij 328 cm. foto MMKA
De neef van de Zweedse beeldend kunstenares Hilma af Klint is niet blij. Het
is 1944 en zijn onlangs overleden tante heeft hem, tegen zijn zin, haar
complete oeuvre nagelaten. Het zijn ruim duizend schilderijen, waarvan
sommige bijna 2,5 bij 3,5 meter groot, en 144 schriftjes vol schetsen en
gedetailleerde beschrijvingen. Het zijn merendeels abstracte, voor een leek
onbegrijpelijke schilderijen. Wat moet hij ermee?
Tante heeft bovendien bepaald dat haar werk pas twintig jaar na haar dood
openbaar mag worden, omdat ze vreest dat de wereld er nog niet rijp voor is.
Jaren later biedt hij de artistieke nalatenschap aan het museum voor moderne
kunst in Stockholm aan. Die weigert de gift, omdat het niet in hun collectie
zou passen. "Dat is zoiets als dat je het complete oeuvre van Mondriaan
krijgt aangeboden en 'nee' zegt", roept Roel Arkesteijn uit. "
Ongelooflijk."
Arkesteijn is gastconservator van de
tentoonstelling De geheime schilderijen van Hilma af Klint, die vanaf
zaterdag te zien is in het Museum voor Moderne Kunst Arnhem (MMKA). Sinds
hij het werk van Af Klint leerde kennen, in 1995, heeft hij geprobeerd een
Nederlands museum over te halen de schilderijen te exposeren. Dat dit nu pas
is gelukt, zegt veel over de manier waarop de kunstwereld naar de Zweedse
kijkt. Langzaam begint de betekenis van haar werk door te dringen, evenals
de plek die ze volgens Arkesteijn binnen de kunstgeschiedenis verdient.
Hilma af Klint (1862-1944) was een zonderlinge vrouw, die heel geïsoleerd
leefde. Als enige vrouw in die tijd volgde ze de kunstacademie in Stockholm
niet als hobby maar om van de kunst haar beroep te maken. Dat was tot dan
toe een mannenbolwerk.
Ze leerde er landschappen en portretten
schilderen, die ze ook exposeerde en verkocht. Maar ondertussen had ze ook
een andere, verscholen bezigheid. Met vier vriendinnen vormde ze een groepje
dat wekelijks bijeen kwam voor occulte séances. Af Klint ontwikkelde zich
daarin als medium. De beelden die zij van de geesteswereld doorkreeg,
tekende ze eerst in schriftjes. Daarna werkte ze deze opdrachten (want zo
beschouwde ze het) uit op papier en doek. Soms van imponerende omvang, zoals
de serie De tien grootsten.
Het zijn abstracte werken vol
symboliek, vooral opmerkelijk omdat Hilma af Klint ze al schilderde een paar
jaar voordat Kandinsky en Malevich dat deden, schilders die worden beschouwd
als de eerste abstracte kunstenaars.
Pas in 1985 ontdekte de
kunstwereld voorzichtig het werk van Af Klint, in een tentoonstelling over
spirituele kunst. Als eerste in Nederland durft het MMKA het nu aan een
groot overzicht van deze 'geheime collectie' te tonen, met zo'n negentig
werken.
Gezien de kwetsbaarheid van de werken is het vermoedelijk
de laatste keer dat ze Zweden verlaten hebben. Daar liggen ze doorgaans in
een geheim depot, te wachten tot er ooit een Hilma af Klint Museum wordt
gebouwd.
Hilma af Klint, Museum voor Moderne Kunst Arnhem, te zien
t/m 31 mei.
www.mmkarnhem.nl
© Gelderlander 2012, op dit artikel rust copyright.
Sorteer reacties
