Intuïtie

In een mooi en wijs boek van een oude denker lees ik dat je jezelf uitsluitend in al het andere kunt aan treffen. Nee, het gaat niet om een vorm van totale zelfgerichtheid of modern egoïsme. Integendeel zelfs. Laat ik het zo goed en zo kwaad als ik kan uitleggen.

De naam van de oude denker noem ik niet, want als ik hem verkeerd heb begrepen, krijgt hij en niet ik de schuld. Die oude denker beschouwt het Ene als het hoogste beginsel. Het Ene is alles wat er is. En uit dat Ene vloeit alles voort, ook wijzelf. Woorden om uit te leggen wat het Ene precies is, zijn er niet. Bewijzen evenmin. Toch beweert de oude denker dat je al denkend met het Ene kunt samenvallen, erin opgaan. Dat lukt als je je maar sterk genoeg concentreert of er intens genoeg op reflecteert.

Op zo'n moment van uiterste concentratie kan het gebeuren dat je min of meer in al het andere terechtkomt of al het andere in jou. Dat is dan het moment dat je samenvalt met alles wat er is, er één mee wordt. Zoiets kan inderdaad niet worden begrepen, hoe lang en hoe diep je er ook over denkt. Het is een intuïtie, een onmiddellijke ervaring die je niet kunt benoemen laat staan beschrijven. Je raakt los van je werkelijkheid en er ontstaat om je heen en in jezelf een ongrijpbare vrijheid en eenheid.

Maar mijn persoonlijke moeilijkheid is dat ik dat niveau van denken of ervaren - die intuïtie - nooit heb kunnen bereiken. Ik verbaas mij daarom ook altijd over het gemak waarmee anderen zeggen dat ze dat wél kunnen. Ik zit zogezegd aan deze aarde vast. Ik heb blijkbaar niet het vermogen om hoog boven mijzelf uit te stijgen of diep in mijzelf af te dalen, hoe graag ik dat ook zou willen, hoe vaak ik het ook probeer. Het onmiddellijk inzicht en de verhelderende intuïtie ontbreken mij. Ik heb er blijkbaar niet het talent of het vermogen voor. Ik kom met geen mogelijkheid voorbij het verstand en de rede. Dus ervaar ik een taaie machteloosheid zodra het om het hogere, het bovenbewuste, het onbenoembare, het intuïtieve, het Ene gaat.

Het vreemde is dat al die dingen mij blijven boeien en bezighouden, terwijl ze tegelijkertijd niet voor mij zijn weggelegd. Soms troost ik mij met de gedachte dat het niet-begrijpen ook een manier van inzicht of intuïtie zou kunnen zijn. Maar dat is het goedkope excuus van iemand die er met zijn verstand niet bij kan.

Ik ben een Ongelovige Thomas, vergeefs op zoek naar iets om in te geloven.

Columns