Volledig scherm
Odhecaton en Paolo Da Col - Alessandro Scarlatti, Missa defunctorum, Salve Regina, Miserere mei, Deus en Magnificat. © PR

Klassiek: Requiem met hemelse verstilling

RECENSIE - Verzamelaars van opnamen van requiems ('dodenmissen'): jazeker, ze bestaan. En ze raken niet uitgekocht. Steeds weer verschijnen er nieuwe titels.

Uitvaartliturgie
In de aanloop naar Allerzielen (2 november) presenteert Arcana de wereldpremière op cd van Scarlatti's Missa defunctorum ('Mis voor de gestorvenen') uit circa 1717. Dit in Napels ontstane stuk werd misschien gecomponeerd naar aanleiding van de dood van de zes maanden oude Habsburgse troonopvolger. De Oostenrijkse keizersfamilie heerste indertijd immers als vicekoning over Zuid-Italië.

In 1971 klonk de Missa trouwens tijdens de begrafenisplechtigheid van de componist Igor Stravinsky.

Het is in ieder geval een bijzonder requiem, met name omdat het best veel teksten van de uitvaartliturgie toonzet. En dat wil per componist nogal iets uitmaken. Zelfs tot in het eind van de negentiende eeuw, toen Fauré het complete Dies irae ('Dag des oordeels') oversloeg.

Betrokkenheid
Dat Dies irae treffen we bij Scarlatti wel aan, en dat is opmerkelijk want deze lange tekst werd in de baroktijd lang niet altijd van meerstemmige muziek voorzien. Koren zongen dan, indien gewenst, de gregoriaanse, eenstemmige versie.

Scarlatti gaat hier expressief te werk met een levendige emotionele betrokkenheid die de luisteraar niet onberoerd laat. In het uitgebreide Lacrimosa ('Vol van tranen') realiseert hij uiteindelijk een hemelse verstilling.

Specialisten
De requiempartituur brengt daarnaast een mooi mix van melodieuze zangerigheid en superieur toegepaste polyfonie. Een kolfje naar de hand van het Italiaanse ensemble Odhecaton, een groep van vocale specialisten, opgericht in 1998 en genoemd naar het eerste boek met gedrukte muziek uit 1501.

Odhecaton, bestaande uit twee dames en dertien heren, wordt subtiel door het continuo ondersteund. Liuwe Tamminga bespeelt het orgelpositief.

Onder het stof
De stemmen zijn goed met elkaar in balans en intoneren voorbeeldig. Ook in de andere première, het dubbelkorige Miserere mei, Deus uit 1708, is het genieten geblazen. Scarlatti haakt aan bij een van zijn voorgangers Allegri maar trekt toch zijn eigen, meer ingewikkelde plan. Dat werd hem door de zangers van de pauselijke Sixtijnse kapel niet in dank afgenomen.

Scarlatti's psalmzetting werd slechts één keer uitgevoerd en wel op Witte Donderdag 1708. Daarna lag het manuscript in Rome onder het stof. Totdat in 2012 een eerste moderne uitgave in druk verscheen. En daar plukken wij nu luisterend de vruchten van.