Steenuilen zijn echte holenbroeders. Zorg bij een dergelijke pot voor een paar gaatjes onderin, zodat regenwater wordt afgevoerd. Foto: Otto Faulhaber
Uilen zijn fascinerende vogels vanwege de geheimzinnige nachtelijke levenswijze, de geruisloze vlucht, de doordringende baltskreten en het sprekende uiterlijk.
‘ Uilen zijn geen huisdieren’, dat was de titel van mijn verhaal, ruim vijf jaar geleden, op de natuurpagina van De Gelderlander naar aanleiding van de film Harry Potter en de Steen derWijzen.
In de film is sneeuwuil Hedwig de persoonlijke postbode van de tovenaarsleerling. Harry heeft de uil in Braakbals Uilenboetiek gekocht. Daar kun je ook bos-, kerk-, veld- en ooruilen kopen. Ooruilen zijn ransuilen en oehoes: zij hebben veren oorpluimpjes. Ik was toen bang dat een levende uil voor een aantal mensen een hebbedingetje zou worden. Zoals nu blijkt, was die ongerustheid terecht!
Op marktplaats.nl worden uilen en roofvogels aangeboden en in de rubriek ‘Gezien door’ op deze pagina blijkt nog eens duidelijk dat uilen, in dit geval een oehoe, ondoordacht worden aangeschaft.
De populariteit van uilen zit hem in hun uiterlijk. Uilen hebben iets wat andere vogels niet hebben. Ze kijken je met grote ogen vaak aandoenlijk aan, maar de blik kan ook heel streng zijn.
Wat het ‘uiltje knappen’ betreft: dit roesten bestaat uit een aantal hazenslaapjes afgewisseld met knipogen, geeuwen en uitrekken met de vleugels. Als een uil echt wakker is, oogt hij weldoordacht. Toch werd de uil niet alleen het symbool van wijsheid, maar ook van de dood. Toen ik vijfendertig jaar geleden in de Betuwe kwam wonen, werd mij nog serieus verteld dat een schreeuwende uil in de nacht waarschuwde voor kommer en kwel. Binnen afzienbare tijd zou er iemand in de buurt sterven. Het kwaad kon worden afgezworen door bijtijds een uil te doden en aan de staldeur te spijkeren en dat gebeurde vijftig jaar geleden nog.
Harry Potter-liefhebbers: schaf je geen uil aan; ze zijn minder aardig dan men denkt. Wel eens gezien dat een uil een hele muis met huid en haar naar binnen werkt? Of hoe hij letterlijk over zijn nek gaat als hij een braakbal produceert? En wat te denken van hongerige uilskuikens, die gedreven door muizenschaarste hun kansarme broertjes of zusjes verslinden? Uilen zijn solitaire dieren die zich absoluut niet aan mensen hechten en die gezien hun dag- en nachtritme en de vraag naar dierlijk voedsel voor kinderen buitengewoon onpedagogische speeltjes zijn. Biologisch zijn ze echter zeer interessant en ik voel mij dan ook een geluksvogel met zowel de steenuil als de kerkuil rond ons huis. Ik zou iedereen wel willen uitnodigen om een uurtje bij ons in de woonkamer in de luie stoel plaats te nemen. Vanuit die stoel heb ik dagelijks op nog geen meter afstand ‘onze’ steenuil in beeld.
Over streng kijken gesproken: niet alleen de steenuil, ook een paartje holenduiven en een paartje kauwtjes heeft een oogje op de tuinvaas die in de notenboom hangt. Ons uiltje kan ze wel wegkijken en als dit niet afdoende is, maakt hij zich groot en begint hij te blazen. De holenduiven hebben een heilig ontzag voor de steenuil, maar de brutale kauwen laten zich niet gauw van de wijs brengen. Als de kleine kraaien te opdringerig worden, trekt het uiltje zich terug in de pot.
Vreemd genoeg houden de kauwen het dan voor gezien, want naar binnen gaan, durven ze niet. Vanuit de stoel, gewapend met verrekijker, heb ik het uiltje al een paar keer een braakbal zien produceren. Zo’n balletje stelt vergeleken met die van de kerkuil weinig voor.
Ik tref er vaak zand in aan en borstels van regenwormen en maar af en toe resten van een muis.
Bij alle uilen worden de onverteerbare delen in de spiermaag samengeperst tot een bal die bij een bepaalde grootte wordt uitgebraakt.
In één uilenbal van de kerkuil heb ik wel eens drie muizenschedeltjes gevonden, kennelijk hoeft er niet na iedere muis gebraakt te worden.
Op 3 februari meldde een lezer uit Alverna dat een kerkuil zich overdag had dood gevlogen tegen een raam. Hij heeft de uil voor mij in de diepvries gelegd. Vorige week heb ik het slachtoffer, dat overigens geen kerkuil maar een bosuil bleek te zijn, opengesneden om de maaginhoud te onderzoeken. Een samengeperste braakbal ontbrak, maar in de maag zat wel een voor 90 procent verteerde mannetjesmerel, die waarschijnlijk in de vroege ochtend nog is geslagen. Een volwassen kerkuil produceert meestal één braakbal per etmaal op de roestplaats. Op onze hooizolder heb ik ze voor het oprapen. Een bosuil produceert er twee: beide verliest hij tijdens de jacht.
Braakballen van bosuilen zijn dan ook moeilijk te vinden. De lezer uit Alverna had achter zijn huis een bosuilenkast opgehangen, omdat hij ’s nachts regelmatig een uil hoorde. Dat de kast bewoond was, wist hij nog niet; dat werd uit de sectie duidelijk. In de cloaca van de uil trof ik een compleet ei aan. Op de foto is het wit een deel van de kapotgesneden, nog niet uitgeharde, eischaal. Waarschijnlijk heeft de bosuil voor de nestkast van het ochtendzonnetje genoten en is hij geschrokken van een jagende havik en daardoor in paniek tegen het raam gevlogen.
Er sneuvelen veel uilen in het verkeer. De kans dat ‘onze’ kerkuil op de dijk wordt doodgereden, wordt met de dag kleiner. Nu de dagen lengen, vliegt de uil na de avondspits pas uit. Ik zie hem dan laag over de dijk de uiterwaarden invliegen.
Het tijdstip ligt gemiddeld een uur na zonsondergang.
Als het even kan, nestel ik mij in de schemer op een stoel achter in de tuin om het exacte tijdstip vast te leggen. Dat was afgelopen dinsdagavond om elf over half zeven. De jacht van de steenuil begint een uur eerder; altijd rond zonsondergang.
© Gelderlander 2012, op dit artikel rust copyright.
Sorteer reacties
