Een gekraakt ooievaarsnest. Foto: Otto Faulhaber
In 1967 broedde er voor het eerst een paartje nijlganzen in ons land; dat zijn er nu meer dan 5000! Dit buitenbeentje in de ‘eendenwereld’ komt uit Afrika. Daar leeft hij onder andere langs de Nijl, op en tussen de nijlpaarden. De exoot broedt bij ons vaak op grote hoogte.
Waar zie je ze tegenwoordig niet: de hoog op de poten staande isabelkleurige ganzen met de opvallende witte voorvleugels. Ze foerageren meestal paarsgewijs op weiland en op braakliggende akkergrond. Tijdens de voortplantingsperiode zoeken ze het ook hogerop. Dan staan ze boven de grond op ooievaarsnesten, in bomen en op hoogspanningsmasten.
In vogelgidsen van twintig jaar geleden wordt de nijlgans nog niet vermeld en veel mensen weten deze nieuweling in onze avifauna nog steeds niet plaatsen. Ik weet nog goed dat ruim dertig jaar geleden iemand in het dorp mij vertelde dat hij een gans met een tak in de snavel in een hoogspanningsmast had zien vliegen. Ik wilde het niet geloven: ganzen met van die grote platte voeten die aan het nestelen zouden zijn op een hoogspanningsmast. Ganzen en eenden nestelen normaal op de grond; hooguit in een holte van een knotwilg of zoals de bergeend in een konijnenhol. Als nestmateriaal gebruiken ze dor gras en ze plukken zich dons van de borst om het nest mee te stofferen. Ik heb nog nooit een eendachtige met takken zien slepen, laat staan er mee zien vliegen. En dan het nest ook nog eens op tien meter hoog in een hoogspanningsmast dat moest ik ‘eerst zien en dan geloven’. Het bewijs liet niet lang op zich wachten. Een week later liet de waarnemer mij een foto van het nest zien met daarin tien eieren ingebed in heel veel dons. We hadden te maken met een van de eerste broedgevallen in het rivierengebied van de nijlgans, die ook wel Egyptische vosgans wordt genoemd: een soort waar ik toen nog nooit van gehoord had.
De van oorsprong Afrikaanse vogel is eind jaren zestig in Nederland en Duitsland uit particuliere dierenparkjes ontsnapt en verwilderd. De nijlgans is evenals de bergeenden en de casarca’s een gansachtige eend. Op oude prenten zie je nijlganzen in de benedenloop van de rivier de Nijl over de ruggen van nijlpaarden lopen. 4000 Jaar geleden waren de nijlpaarden daar nog een plaag. Even is men bang geweest, dat de exoot vanwege de explosieve toename en zijn agressieve gedrag inheemse soorten zou wegconcurreren. Dat gebeurt wel, maar in beperkte mate. Tijdens de broedperiode, die al in januari begint en piekt in april, worden niet alleen nesten van ooievaars gekraakt, maar ook buizerds en haviken worden van hun nest verdreven. Daaruit blijkt wel dat de nijlgans heel wat mans is.
De zegetocht begon in Zuid-Holland, nadat uit parken in Rijswijk en Wassenaar vogels zich in de vrije natuur hadden gevestigd. Het eerste broedgeval vond in 1967 bij Scheveningen plaats. In 1972 telde men 7 paren; in 1977 48 paren en in 1989 345 paren. In de Ooypolder bij Nijmegen werd de soort voor het eerst in 1976 waargenomen. De Bemmelse polder werd in 1988 gekoloniseerd. In ‘Broedvogels van de Gelderse Poort’ is te lezen dat de populatie een piek kende in 1991. Na dat jaar nam het aantal nijlganzen af, maar dat was tijdelijk. Op dit moment, voorjaar 2007, tel ik alleen al tussen Huissen en Doornenburg meer dan vijftien paren. Rond ons huis in Angeren is het regelmatig een tumult van jewelste: minstens drie paren hebben een oogje op ons ooievaarsnest en daar word ik niet vrolijk van.
De nijlganzen zijn te fors om in de grootste holte van een van onze knotwilgen te broeden. Ze proberen het elk jaar weer en dan verjagen ze de wilde eend die daar een ruime zit heeft. Meestal geven de ganzen het na een paar weken op en komt de eend alsnog tot broeden.
Als de eendenkuikens uit het ei komen en zijn opgedroogd, laten ze zich pardoes uit de knotwilg vallen. Dat doen de jongen van de nijlgans ook, maar die kennen een vrije val van vaak meer dan tien meter. Ze lopen daarbij geen letsel op. Dat heeft te maken met het minuscule gewicht van de donzen balletjes en de zachte en buigzame botten. Op film heb ik wel eens kuikens van brandganzen van de rotsen zien storten. Als pingpongballetjes stuiterden de jonge ganzen over de rotsbodem. Even later zwommen ze ongedeerd met pa en ma brandgans in het koude zeewater.
De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat ik, ook al geef ik de voorkeur aan de ooievaar, steeds minder grimmig optreed tegen de krakers van het ooievaarsnest. De ganzen hebben de hoop op de holte in de knotwilg ook nog niet opgegeven. Het is een prachtig gezicht de grote vogel in de boom te zien staan. Af en toe is vanuit de nestholte alleen de isabelkleurige kop met in het midden een kastanjebruine oogvlek zichtbaar. Het paar van tweehonderd meter verder komt regelmatig op bezoek. Met veel vlagvertoon, vleugelgeklepper en stemverheffing, worden de indringers dan weggejaagd. De nijlganzen zetten ook onze vijvers op de kop en dat wil ik niet. Daarom zet ik af en toe ook maar een keel op. Dat geluid, gecombineerd met handgeklap, moet de nijlganzen maar op andere gedachten brengen.
© Gelderlander 2012, op dit artikel rust copyright.
Sorteer reacties
