Een otter. Foto: EPA
Wist u dat het kleinste roofdier ter wereld in Nederland leeft? Dat is de wezel. Evenals andere marterachtigen is het net een worst op pootjes, model tekkel.
Deze uitgerekte muis past goed in muizenholen, zijn nachtelijk jachtgebied bij uitstek. Elke dag vangt hij wel één of twee veldmuizen. Meer weetjes over wezel, hermelijn, otter, das en andere dappere marters staan in het boek Struikrovers. door Peter de Jaeger
door Peter de Jaeger
De enige goede marter is een dode marter, gold eeuwenlang in Europa. Marters werden bejaagd om hun vel. Marterbont, vooral dat van de hermelijn en bunzing, is heerlijk zacht, warm en mooi. Beroemd (en duur) was de jas van de sabelmarter uit Rusland.
In Noord-Amerika waren de pelsjagers vaak de eersten die onbekend gebied introkken. Zij waren de verkenners voor de pioniers in de nieuwe wereld.
De witte hermelijnen wintervacht is al sinds mensenheugenis koningsbont. Zelfs koningin Beatrix bezit nog steeds een hermelijnen mantel, gemaakt van rood fluweel en afgezet met een brede zoom hermelijnbont.
Nu doen mensen juist hun best om marters te beschermen. Marters als de das en de otter zijn er met veel moeite (en hulp van de stichting Das en Boom en herintroductie door Staatsbosbeheer in Friesland en Overijssel) weer bovenop gekomen.
De eerder verdwenen steenmarter heeft zichzelf weten te redden. Vanuit Duitsland heeft hij op eigen houtje Oost-Nederland weer bereikt. Net als vroeger maakt hij mensen kwaad. Niet meer omdat hij het kippenhok insluipt, maar omdat hij zich thuis voelt onder de motorkap van auto’s. Van struikrover tot wegpiraat.
Andere martersoorten als de wezel, de bunzing en de hermelijn, zijn nooit bedreigd geweest.
Sommige marters worden gefokt om hun pels: dat geldt vooral de Amerikaanse nerts. Nederland staat nummer twee in de wereld op dit gebied. In circa tweehonderd fokkerijen worden jaarlijks drie miljoen nertsen gefokt. De vellen gaan naar het buitenland voor 20 euro per stuk.
Deze vorm van veehouderij stuit bij veel kritische consumenten op verzet. Actievoerders bevrijden de dieren soms. Goed bedoeld, maar een slecht idee. De meeste nertsen overleven niet in het wild, en ze zijn schadelijk voor de natuur. Waar ze tegen de verwachting in wel overleven, verdringen ze de zeldzame Europese nerts.
Marters zijn echte veelvraten. Ze vullen zich dagelijks met een derde aan hun eigen gewicht. De otter eet vlees en vis. De hermelijn is ook een echte vleeseter en vangt zelfs af en toe een konijn. De das is vooral een planteneter.
De boommarter en steenmarter eten in de nazomer veel fruit, maar als ze kunnen kiezen, lusten alle marters het liefste vlees, veelal knaagdieren zoals ratten en muizen. Een rauw eitje slaan ze ook niet af.
Marters houden geen winterslaap. Toch weten ze slim te overleven. De bunzing legt soms een voorraad kikkers aan. Hij verlamt ze met een beet in de ruggengraat. Zo blijven ze lekker vers. De das eet zich in het najaar moddervet. In de winter gaan de kilo’s er vanzelf weer af.
De jonge marters worden altijd in het voorjaar geboren. Toch paren de roofdieren ook meestal in de lente of in de zomer. Hoe zit dat? Marters zijn in staat de bevruchte eitjes in de slaapstand te zetten. Ze staan stand-by tot de winter bijna is afgelopen en groeien dan pas verder uit.
De liefde bedrijven ze soms erg ruig. Bij de bunzing pakt het mannetje zijn geliefde in de nek en sleurt haar urenlang heen en weer. Wel belangrijk, want alleen na dat hardhandige gedoe is het vrouwtje vruchtbaar. De paring kan urenlang duren. Dassen zijn uitgerust met een speciaal botje dat de penis urenlang stijf houdt.
De jonge marters worden vaak geboren in holen van muizen of konijnen, waarvan de eigenaar eerder is opgepeuzeld. Martervaders bemoeien zich niet met de opvoeding. Zelfs bij een familiedier als de das doet vader hooguit een stoeipartijtje met zijn kroost. Alleen de otter krijgt hulp van de oudere dochters als babysit.
Al na een paar weken staan de marters op eigen benen en moeten hun eigen kostje bij elkaar roven. De meeste marters halen hun eerste verjaardag niet. Maar goed dat een nest gemiddeld meer dan tien jongen bevat.
De kans dat je een marter in het wild ziet is minimaal. Ze gaan vooral ’s nachts op pad en gaan mensen uit de weg. De enige marter die je kunt aaien is de fret, die wordt namelijk als huisdier gehouden. Het blijft oppassen voor de scherpe tanden van deze felle rakker.
De steenmarter is een brutaal straatschoffie dat soms ongemerkt bij de mensen in hun fietsschuur of op zolder woont. De Duitsers noemen hem zelfs Hausmarder (huismarter).
Geert-Jan Roebens en Stefan Halewijn, Struikrovers - over wezel, hermelijn, otter, das en andere dappere marters. Uitg. KNNV te Utrecht. 16,95 euro.
© Gelderlander 2012, op dit artikel rust copyright.
Sorteer reacties
