Na de bommen bruidsboeket van hortensia's

Nina Vermeulen-Sokolowa woont al een leven lang in Nijmegen. "Ik ben altijd half Hollands, half Russisch gebleven". Foto: Mariska Hofman

Nina en Jo tijdens een geheime ontmoeting buiten het kamp op een zondag in 1943.

1/2

"We moesten om half vijf opstaan en dan in de rij voor koffiesurrogaat. Geen suiker of melk, niks. Dan een uur lopen naar de fabriek, waar we ovens moesten bouwen voor de staalproductie. We sjouwden zand en zware stenen. 's Middags kregen we een lepel soep met rode kool. We werkten tot zes uur en liepen een uur terug naar het kamp, waar we weer wat soep kregen en een klein stukje brood. Met dat brood kon je iemand een gat in z'n hoofd slaan, zo hard was het. Eén keer per maand kregen we 25 gram boter en 25 gram suiker?"

Haar stem stokt en praten lukt even niet. Het is niet moeilijk om te begrijpen dat ze naar allerlei manieren zocht om aan het kamp te ontsnappen. Opgegroeid in Marosow, een dorpje 800 kilometer ten zuiden van Moskou, helpt Nina als jong meisje op de boerderij van haar vader. Als de oorlog uitbreekt, wordt ze als eerste van de familie opgepakt om in Duitsland te werk te worden gesteld. In Polen en de Sovjet-Unie nemen de Duitsers alle geschikte werkkrachten mee om de oorlogsindustrie draaiende te houden. Nina is dan nog geen achttien.

"Elke dag vielen meisjes neer van de honger. Ik heb eraan gedacht om mijn arm in een machine te steken. Zonder arm zouden ze me misschien terugsturen naar Rusland. Een andere keer heb ik zoutzuur gestolen. Een goede Duitser die op kantoor werkte, zag het en we kregen de grootste ruzie. 'Jezelf van kant maken, ben je nou helemaal gek?' zei hij. 'Je moet verder leven!' Ach, dat was een schat van een man. Ik kreeg ook kleren van hem en zijn vrouw. Toen heb ik het niet gedaan."

In het kamp zitten ook mannen uit Nederland die voor de Arbeitseinsatz zijn geronseld. Op het praten met hen staan hoge straffen, maar toch zijn er manieren om elkaar te ontmoeten. "Jo Vermeulen werkte in de fabriek. 's Winters kon je bij het vuur even met elkaar praten. Niet veel, want ik kende maar een paar woordjes Duits en hij ook, maar toch. Op een zondagmiddag ben ik door het prikkeldraad gekropen om hem op te zoeken. Toen we elkaar gevonden hadden, begonnen ze te bombarderen en ben ik bij hem in de barak gekropen. Hij hield mij vast en gaf mij een kusje. Eerst dacht ik: doe weg, want wie weet wat hij met me wilde uitspoken? Ik had mijn moeder verloren toen ik vijf was en was al lang van huis, dus ik wist niks van die dingen. Maar hij was hartstikke lief en toen hebben we elkaar vaker ontmoet."

Hoe gevaarlijk dat is, blijkt als de kampcommandant ziet dat Jo en Nina elkaar kennen. Bij een ongeval in de fabriek raakt Jo bijna zijn vingers kwijt en mag hij terug naar Nederland. Speciaal voor Nina komt hij terug. " Hij had een paar appels en peren uit Holland bij zich en gaf die aan mij. De commandant zag dat en ik moest bij hem komen. Hij gaf me een paar klappen in mijn gezicht en zei: 'Jij gaat met een Hollandse kaaskop om!' Voor straf moest ik drie dagen in een schuurtje zitten zonder eten. 's Nachts werkte ik en overdag zat ik daar, met een groot slot op de deur. Ondertussen gingen de geallieerden door met bombarderen, maar daar trokken de Duitsers zich niks van aan. Ik trok me de haren uit het hoofd en heb geschreeuwd van angst."

Dat de vrees voor bommen niet onterecht is, blijkt in juli 1944. Een voltreffer raakt het kamp en veel gevangenen overleven het niet. Nina bij toeval wel. "In mijn barak verloren 57 meisjes het leven. Ik overleefde omdat ik helemaal aan het einde van de barak zat. Daar verschoven door de luchtdruk wat planken en zo kon ik wegkomen. Overal gegil, vreselijk. Eén meisje zat onder de fosfor en stond te schreeuwen en te schreeuwen, verschrikkelijk! Toen het later begon te regenen, gleed ze ook nog uit en niemand kon haar oprapen, want dan kwam je zelf onder de fosfor te zitten. Ik had geen kleren meer; die waren gewoon verbrand. Een meisje gaf me een jas, zodat ik tenminste iets aan had. Het gouden kruisje dat ik van mijn vader had gekregen, ben ik toen kwijtgeraakt. Alle overlevenden zijn daarna geëvacueerd."

In de ontstane chaos weet Nina te ontsnappen naar een groep mannen door een deken over haar hoofd te trekken. Samen met Jo, zijn broer en een Belgische gevangene ontvlucht ze in maart 1945 ook een tweede kamp, in Dinslaken, niet ver van Duisburg. Ze lopen twintig kilometer naar Bottrop. "We wisten niet waar we heen moesten, maar een Duitse brandweerman verwees ons naar twee houten bedden in een afgebrande drogisterij. Daar hebben we acht weken ondergedoken gezeten, tot 5 mei. We konden in leven blijven door langs de deuren te gaan en te bedelen om een stukje brood of een aardappel."

Ze maken de bevrijding mee in Bottrop en horen daar dat er veel Russinnen zijn die trouwen met Fransen en Belgen. "Ik wilde dat ook met Jo, want anders hadden ze me teruggestuurd naar Rusland en ik had geen idee of mijn familie nog leefde of niet. We zijn er 's middags in het stadhuis getrouwd. Als bruidsboeket kreeg ik hortensia's die buiten in bloei stonden, geplukt door de broer van Jo. We hebben een feest gehouden van geld dat we opgehaald hadden, met biscuitjes, frisdrank en brood. Meer was er nog niet, maar dat was al geweldig!"

Eind mei vertrekken Jo en Nina Vermeulen naar Nijmegen, waar ze twee dochters krijgen. In 1961 gaat Nina in haar eentje voor het eerst terug naar Rusland om haar zus en een broer te ontmoeten, die de oorlog overleefden. Drie jaar later overlijdt Jo op 42-jarige leeftijd aan een hartaanval, vlak voordat het hele gezin zes weken naar Rusland zou gaan. Nina is Nederland trouw gebleven vanwege haar kinderen en omdat ze er al zo lang woont. Toch mist ze Rusland als ze in Nederland is en omgekeerd. "Ik ben altijd half Hollands, half Russisch gebleven."

Sorteer reacties

Reageren

Naam: E-mail: Reactie:

Reacties van bezoekers op artikelen op deze site zijn meer dan welkom.

Echter: reacties die kwetsend, onnodig grof of beledigend zijn worden niet

geplaatst.

Klik voor de uitgebreide versie van de spelregels