Alexandra Kostenjoek. Ze is niet alleen de wereldkampioene bij de vrouwen, maar ook mooi en verleidelijk. Een schaakstuk dus. Dat wil ze weten ook. foto Natalja Dolgina/GPD
WIJK AAN ZEE - Als in Wijk aan Zee Corus Chess wordt gehouden, zijn mobieltjes in sporthal De Moriaan verboden. Toch gaat het schaken met z’n tijd mee. Schaakbabes hebben hun intrede gedaan en de pleidooien voor meer snelheid worden steeds sterker.
Het riekt bepaald onfris in de met schakers volgepakte speelzaal, waar de
geur van zweet en erwtensoep zich met elkaar vermengen. En waar vrouwen
veruit in de minderheid zijn onder spelers, publiek en
mediavertegenwoordigers.
Corus Chess - voorheen Hoogovens
Schaaktoernooi - is een mannenwereld, al sinds 1938. Bij schaakclubs bestaat
het ledenbestand voor 95 procent uit mannen. De dames in sporthal De Moriaan
in Wijk aan Zee zijn in de meeste gevallen koningin op het schaakbord.
Als het aan de meeste schakers ligt, blijft dat vermoedelijk ook zo. Schreef
de in 1988 overleden grootmeester Jan-Hein Donner veertig jaar geleden al
niet in het damesblad Avenue: 'Hoe pijnlijk het ook is, we moeten niet
schromen de waarheid onder ogen te zien. Vrouwen kunnen niet schaken'.
Vermoedelijk zal Donner zich omdraaien in zijn graf als hij merkt welke
discussies zich nu afspelen op diverse schaakwebsites. Moet de denksport
niet meegaan met haar tijd en af van haar stoffige imago, is de vraag. De
roep om verandering, om meer sex-appeal in het schaken, wordt luider.
Op één van de sites staat zelfs een top tien vermeld van schaakbabes. Gekker
kan het haast niet worden. Nummer één: Alexandra Kostenjoek. Ze is niet
alleen de wereldkampioene bij de vrouwen, maar ook mooi en verleidelijk. Een
schaakstuk dus. Dat wil ze weten ook. Op haar eigen website staat de
24-jarige Russin, in 2005 deelneemster in Wijk aan Zee, afgebeeld in frivole
poses. In bikini liggend in de branding achter een schaakbord bij voorbeeld.
Ze heeft al meegespeeld in een Russische film en poseerde ook voor het blad
Vogue.
Ze heeft zo haar ideeën over de toekomst van haar sport.
"Weg met die potjes van vier uur waarbij mensen in slaap vallen. Schaken
is cool", liet ze in een interview in Nieuwe Revu weten.
Als
fotomodel verdient ze aanzienlijk meer dan als schaakster. Achter het bord
valt de glamourkoningin - op haar veertiende de jongste grootmeester ooit
bij de vrouwen - met haar leesbrilletje en in alledaagse kleren overigens
minder op met haar fysieke verschijning. Schaken is het belangrijkst, de
rest is bijzaak, heeft ze wel eens geroepen. Dat ze de Anna Koernikova van
het schaken wordt genoemd, vindt ze onjuist.
Een andere website
(1wcbc.com) is begonnen met een schoonheidswedstrijd voor schaken om de
sport meer sexy te maken. Vladislev Tkatsjev, een grootmeester uit
Kazachstan en de man achter de World Chess Beauty Contest, heeft gezegd dat
schaken dringend behoefte heeft aan meer glamour. Of schaakbabes en Miss
Chess competities de redding zijn van het schaken? Hans Böhm doet het
schouderophalend af. "Weet je wat schaken meer sexy maakt? Als er meer
snelheid in komt. Als de bedenktijd wordt beperkt, is de kans op fouten en
dus ook op meer spektakel groter", aldus Böhm, die al in 1968 aan het
toenmalige Hoogovens Schaaktoernooi meedeed en nu als schaakanalyticus van
De Telegraaf dagelijks in De Moriaan is te vinden.
Dat schaken
verandert, merkt Böhm bijna elke minuut van de dag. Dat heeft niks met meer
of minder vrouwen te maken, maar alles met de digitale ontwikkeling. "
Dertig jaar terug was je spekkoper als je een bulletin van het laatste
Russische kampioenschap op de kop wist te tikken, met daarin de laatste
nieuwtjes. Dat kwam via via tot je. Een beetje via de tamtam en de
dorpsomroeper." Nu rekenen schaakcomputers de beste zet uit, terwijl de
schakers zelf achter hun bord nog aan het nadenken zijn. In Tokio weten ze,
na een blik in de databestanden, eerder wat de beste voortzetting is in een
partij dan de hoofdrolspelers in Wijk aan Zee zelf. Böhm: "Het is
een ontwikkeling die je niet tegenhoudt. Gebeurt ook in andere sporten. Als
mens vind ik het jammer, als liefhebber van de schaaksport niet. Het spel is
door de komst van de computer op een hoger niveau gekomen. Het gevolg is wel
dat aan het aureool van de grootmeester als grote denker, die als enige ter
wereld een stelling kan beoordelen, wordt gemorreld."
De
invloed van de computer zorgt aan de andere kant voor nieuwe onrust. Mede om
die reden is de gsm ten strengste verboden in de speelzaal. Wie 'm toch per
ongeluk laat aanstaan en wordt gebeld, al is het door zijn zieke moeder,
krijgt meteen een vette nul. Via hun mobieltjes zouden schakers tijdens een
vluchtig toiletbezoek snel kunnen checken wat computerprogramma's voor
oplossing hebben in een netelige situatie.
Tijdens zijn WK-match in
2006 beschuldigde Topalov zijn opponent Kramnik ervan dat hij tijdens een
wc-bezoek zijn daar verstopte gsm raadpleegde. Toiletgate was geboren.
Topalov had berekend dat Kramnik gedurende een partij vijftig keer naar het
toilet ging. Dat was wat veel in zijn ogen. De organisatie besloot daarop
dat beiden niet meer van een privétoilet gebruik mochten maken, maar een
wc-ruimte moesten delen. Böhm: "Al die regeltjes om gebruik van
een mobieltje te bestraffen, zorgt voor één doffe ellende. Je moet als bond
niet anticiperen op de invloed van de computer door alleen maar straffen uit
te delen. Maak het schaken zelf speelser en spannender."
Zelf
is Böhm van een schaakgeneratie, zoals ook Jan Timman, die langzaam maar
zeker verdwijnt. Tegenwoordig trekken de toppers zich terug op hun
hotelkamer in Wijk aan Zee om databestanden door te ploegen, hun laatste
partij te analyseren en de openingen voor de volgende dag door te nemen.
Secondanten zijn online beschikbaar en hoeven niet meer fysiek aanwezig te
zijn tijdens Corus Chess.
De Böhms en Timmannen zakten vroeger na
hun partij af naar café De Zon in Wijk aan Zee. Böhm: "Dan
praatten we nog lang na, speelden een potje snelschaak met Tal en Najdorf en
dronken bier. Die camaraderie, die gezelligheid is er niet meer. Het sociale
aspect van Corus wordt minder. Dat is de prijs die we betalen voor de
digitale ontwikkelingen."
Volgens Böhm zorgt internet ook
voor minder toeschouwers in Wijk aan Zee. "Maar het aantal mensen dat
virtueel Corus Chess volgt, is een veelvoud van vroeger."
Ruim twee weken schaken en drinken tot diep in de nacht, kon dat eigenlijk
wel? Böhm, net 59 geworden: "Natuurlijk, joh. Ik was profschaker
van mijn 20e tot mijn 35e. Op die leeftijd heb je veel energie. Dan kan een
amoureuze handeling in de nachtelijke uren er nog wel bij. Hallo, waar
hebben we het over."
© Gelderlander 2012, op dit artikel rust copyright.
