Foto: GPD
DEN HAAG - Donker pak, gebogen hoofd en een gelaat dat ellende en onmacht verraadt. Psychologen zagen premier Jan Peter Balkenende en directeur Coen Teulings van het Centraal Planbureau (CPB) dinsdag de klassieke fout maken van leiders in tijden van crisis. En die fout gaat beslist zijn weerslag krijgen op de bevolking, voorspellen zij.
"Als er een strategie zit achter hun optreden, dan is het een heel
verkeerde strategie geweest", zegt Jan Derksen, hoogleraar klinische
psychologie in Nijmegen en Brussel. "Wat moet je als bevolking met een
leider die er zelf verslagen bij staat? Dan voelt de bevolking zich ook
verslagen en worden mensen onverschillig over hun leider."
Derksen schreef veel columns over psychologie en economisch leiderschap.
Volgens hem is de manier waarop de premier – en ook sommige Kamerleden – de
bevolking proberen wakker te schudden, heel klassiek, maar ook heel
verkeerd. "Zij hebben namelijk zelf moeite de realiteit onder ogen te
zien", aldus de klinisch psycholoog.
In zijn studie over het
verloop van een economische recessie heeft de toonaangevende psycholoog
Daniel Kahneman de psychologische cyclus precies uit de doeken gedaan. Een
recessie begint met zelfoverschatting van topmannen en beleggers. Als de
zeepbel is ontploft, worden problemen nauwelijks erkend en aangepakt, omdat
de leiders niet gewend zijn aan verlies en verlies niet durven te erkennen.
Dat de politiek zo geschokt reageert op de negatieve voorspellingen van het
CPB is volgens psychologen niet verbazingwekkend, ook al bleek uit de
cijfers van bedrijven al langer dat het slecht gaat. "De recessie is
lange tijd nogal ongrijpbaar geweest en nu wordt ineens concreet waar wij
voor staan", zegt Fred van Raaij, hoogleraar gedragseconomie aan de
universiteit van Tilburg.
Maar Balkenende en Teulings mogen die
schok niet uitdragen, aldus Van Raaij. Daar worden mensen onzeker van. "
De uitstraling van 'wij weten het ook niet meer' is een heel verkeerde.
Hoewel de koopkracht op peil blijft, gaan we die houding van Balkenende en
Teulings terugzien in het consumentengedrag. Er zal minder besteed worden en
dat is weer slecht voor de economie, een soort Balkenende-Teulingseffect."
Volgens klinisch psycholoog Derksen is de houding van Balkenende ook funest
voor de premier zelf. "Mensen houden niet van leiders die zich
slachtoffer voelen van alles om hen heen. Een leider die geen vertrouwen
heeft, raakt eerder gestrest."
Balkenende moet heel snel de
realiteit erkennen, meent Derksen. "En hij moet zeggen dat het kabinet
de problemen onder controle heeft en met maatregelen komt."
© Gelderlander 2012, op dit artikel rust copyright.
Sorteer reacties
