Jan Ederveen voor de John Frostbrug. "Toen ik tien jaar was bezochten we met leerlingen van de Paulusschool het Airborne Museum. Een oude gids vertelde op een schitterende manier over de slag." foto Jan Wamelink
De geschiedschrijvers lijken zo langzamerhand uitgeschreven te zijn over de
Slag om Arnhem. Twee romans levert de slag dit jaar op: een herdruk van een
oude oorlogsroman van de Brit Zeno en een nieuwe van Arnhemmer Jan Ederveen.
Zie ook:
Jan Ederveen was tien jaar toen hij met zijn leeftijdsgenoten van de
Paulusschool uit de Arnhemse wijk 't Broek een bezoek bracht aan het
Airborne Museum. "Dat museum zat toen in 1974 nog in kasteel Doorwerth.
Als kind groeide hij op met de ridderverhalen van Ivanhoe op de televisie. "
Ik had eigenlijk meer oog voor het kasteel dan wat er daar aan
oorlogsmaterieel stond. Totdat een oude gids ons op een schitterende wijze
vertelde over de Slag om Arnhem. Toen we 's middags op de Airborne
Begraafplaats rondliepen, kregen we daar bovendien te horen: 'Hier liggen
die jongens waar ze het over hadden in het museum'. Dat maakte diepe indruk.
Die slag heeft me sindsdien nooit meer losgelaten. Elk werkstuk op school
handelde over de slag. Ik heb nog meegelopen in een fakkeloptocht op de
brug. "Scholten was toen nog burgemeester. John Frost was er ook nog
bij. Ik stak direct de hand naar hem uit die hij ook schudde. Het viel op
dat hij zo lang was. Een hele verrassing, want Antony Hopkins, die Frost in
de film A Bridge too Far speelde, was veel kleiner."
Ederveens
vrouw Maja vroeg hem op een dag: 'Waarom schrijf je geen boek over die
jongens?' Hij reageerde met een wedervraag: 'Weet je wel hoeveel boeken er
over die slag zijn geschreven?' Uiteindelijk liet hij zich overhalen. "
Ik heb gekozen voor fictie omdat het mij meer vrijheid gaf. Maar het is wel
gebaseerd op authentieke gegevens."
De romanfiguren heten
Brian Taylor, Tony Lonsdale en Mikolaj Ratokowski, twee Engelsen en een
Pool. Korporaal Taylor en boezemvriend Lonsdale raken elkaar onderweg kwijt
temidden van de gevechten. "Je kunt je er geen voorstelling van maken
hoeveel mensen elkaar in die strijd zijn kwijtgeraakt." Namen van echte
gesneuvelde soldaten keren in de roman geregeld terug op de plekken waar ze
destijds daadwerkelijk om het leven kwamen. Ederveen heeft die plekken
bezocht of gereconstrueerd. "Om van al die locaties een exact beeld te
krijgen, heb ik jaren geleden bij het gemeentearchief in Arnhem een
stadsplattegrond uit 1935 opgevraagd. Ook een oude kaart van Oosterbeek heb
ik gebruikt. Dat was echt nodig, want het hele stratenpatroon is destijds
door de oorlog verwoest. Veel plekken herken je echt niet meer."
Waar Ederveen het van zijn fantasie moest hebben, hoefde Zeno alleen maar uit
eigen ervaring te putten toen hij in de jaren zestig zijn roman de
Heksenketel van Arnhem schreef. Zeno was Gerald Theodore Lamarque, een
sergeant van de Eerste Britse Luchtlandingsdivisie. In het boek geven de
mannen flink af op het Tweede Legerkorps, dat de para's moest ontzetten,
maar niet verder dan Nijmegen kwam. Dat deden de mannen in werkelijkheid ook
schrijft Zeno. "Of dat al of niet gerechtvaardigd was, is een kwestie
waarover ik geen oordeel wil uitspreken."
'De Heksenketel van
Arnhem' is een uitgave van Just Publishers en kost 14,95 euro. 'De Verboden
Slag om Arnhem' van uitgever
www.leesmijnboek.nl en kost 19,95 euro. Het boek is te bestellen via de
auteur met een e-mail naar
m.klugt1@chello.nl
