Willemien Jansen Foto: Gerard Verschooten
Het opvullen van het hoogteverschil door het aangebrachte klittenband.
Het begin moet heel zorgvuldig.
Recht rollen van het tapijt.
De tapijten liggen goed opgerold en ingepakt klaar voor de verhuizing.
Het laatste tapijt wordt weer in het rek gelegd.
Close up van de buik van Aeneas.
Totaalbeeld.
De mooie schoenen.
Het kastenrek waar de tapijten normaal hangen.
Foto: Willemien Jansen
Foto: Willemien Jansen
Foto: Willemien Jansen
Foto: Willemien Jansen
Foto: Willemien Jansen
1/18
Willemien Jansen is restaurator bij het Regionaal Archief Nijmegen. Ze coördineert deze week het fotograferen van de 26 'vredestapijten' van de gemeente Nijmegen. De foto’s zijn bedoeld als archiefmateriaal maar ook voor het ontwikkelen van informatiemateriaal over de Vrede van Nijmegen.
Vrijdag 27 februari
De toekomst van de wandtapijten ziet er goed uit. Met de professionele foto’s kunnen ze meer dan tot nu in de openbaarheid gebracht worden. In het Museum het Valkhof wordt een zaal gebouwd die de sfeer oproept van de oorspronkelijke context waarin de wandtapijten dienst hebben gedaan. Het verhaal rond de Vrede van Nijmegen zal daardoor ondersteund worden.
De Metamorfose tapijten krijgen daar de komende vijf jaar een mooie plaats en daarna worden ze afgewisseld door de Aeneasserie. Dan worden het werkelijk de mobiele fresco’s van het noorden.
Terug naar mijn gewone werkzaamheden: er is veel blijven liggen de afgelopen week; mijn mailbox moet ik nodig eens opschonen (niet mijn favoriete bezigheid) en vergaderingen zijn uitgesteld.
Liever houd ik me bezig met de zorg voor het archiefmateriaal wat we hier in het depot hebben liggen. Het is natuurlijk heel erg leuk om af en toe eens een zijsprong te maken en dan zeker zo’n bijzondere zijsprong. Het werken met mensen die expert zijn op aanverwante gebieden is inspirerend en leerzaam.
Overigens mag ik niet klagen over afwisseling. Het materiaal waar ik mee werk draagt al een grote variatie in zich; er zijn charters uit de 13de eeuw, een mooie collectie affiches waar zo’n 200 oorlogsaffiches deel van uitmaken. Een heel grote verzameling foto’s die al voor een groot deel via het internet te bekijken is. En dan natuurlijk de overheidsarchieven die het grootste deel van de ruimte van het grote depot in beslag nemen. Het vraagt allemaal een ander soort aanpak.
Bijzonder leuk is het vinden van materiaal waarmee het archief kan aansluiten op actuele zaken en thema’s in de stad. Dat is toch waarom we zo goed voor het materiaal zorgen: we willen dat zoveel mogelijk mensen er gebruik van kunnen maken.
Zometeen moe maar voldaan naar huis, het was een bijzondere week, ik ben blij dat het allemaal goed is verlopen. Alles hangt weer op zijn plek en er is niets beschadigd. Gelukkig.
Donderdag 26 februari
De huismeesters zijn druk met het herinrichten van de Burgerzaal.
Gelukkig was de week verder heel rustig op het stadhuis vanwege de
krokusvakantie. Volgende week begint het vergaderen weer.
Deze week stond voor mij wel erg in het teken van “oorlog en vrede”.
Het begint bij mijn hoofdactiviteit van deze week, de tapijten. In
1939 zijn alle wandtapijten uit het stadhuis op last van de Rijkscommissie
voor Monumentenzorg verwijderd met het oog op oorlogsgevaar. Bij het
bombardement in februari 1944 werd het stadhuis grotendeels gespaard, maar
in september 1944, toen Nijmegen Frontstad was, is het stadhuis alsnog
grotendeels vernield. Gelukkig zijn de tapijten dus bewaard gebleven. Dan
loop ik elke dag wel een paar keer langs de Mariënburgkapel waar een
indrukwekkende tentoonstelling over het bombardement in 1944 is ingericht,
vervolgens kom ik langs de schommel met mooie kleurige herdenkingskransen en
de vitrine in het stadhuis met het ‘geduldhuisje’ met geduldstenen en
opgegraven spullen uit de oorlog. Daarnaast ben ik in mijn “eigen” atelier
ook nog bezig met de restauratie van een aantal oorlogsaffiches uit de
collectie Oorlogsdocumentatie. Daar kan ik gelukkig volgende week weer aan
verder.
Uiteindelijk hebben we geen 26 maar 27 wandtapijten op de foto gezet deze week. De collectie wandtapijten van het stadhuis is op een gegeven moment nog uitgebreid met een klein wandtapijtje wat in de wandelgangen “Mevrouwtje Visser”wordt genoemd. Dit tapijt hangt bij de kamer van de burgemeester en is ontworpen door meneer Visser, toenmalig directeur van de Werkplaats voor Herstel van Antiek textiel in Haarlem. Jammer dat we niet weten bij welke gelegenheid dit is gemaakt. Het enige wat de mensen van Icat mij erover konden vertellen was dat zij de ontwerptekening nog niet zo lang geleden aan de gemeente hebben overgedragen.
Nu de fotografie van de tapijten bijna afgerond is, word ik steeds nieuwsgieriger naar hoe de Vrede van Nijmegenzaal in Museum het Valkhof eruit gaat zien. Als ze straks allemaal in een mooie ruimte bij elkaar hangen, zal dat er behoorlijk indrukwekkend uitzien!
Woensdag 25 februari
Vandaag wordt het al wat rustiger. De mensen van de RACM hebben gisteren aan het eind van de dag de laatste gobelin op de foto gezet. Anne Marieke en Sadegh van Icat hebben zich uit de naad gewerkt om alle tapijten op tijd in de burgerzaal te hebben.
Het is dus gelukt. Voor zo ver we de resultaten ter plekke hebben
kunnen beoordelen is het fotograferen heel erg goed verlopen.
Vandaag moeten de gobelins weer terug op hun plaats want morgen moet
er weer getrouwd worden in de trouwzaal.
Daarnaast moeten ook de acht tapijten weer goed op de rol komen zodat
ze weer teruggehangen kunnen worden in het depot. Om er voor te zorgen dat
ze zo glad mogelijk op de rol komen wordt er vulmateriaal tussen gelegd en
daaroverheen nog een heel dun papier om te voorkomen dat het fiberfill weer
pluist op de voorkant van het tapijt. Over alles wordt nagedacht. Als dat
klaar is komen de verhuizers die de grote, zware rollen deskundig in het rek
terugleggen.
We hebben ons ondertussen verwonderd over een detail in een van de tapijten in de burgerzaal met de titel : “Het afscheid van Dido en Aeneas”. Aeneas heeft een hele rare buik! Nadat we eerst vol bewondering de kleding van Aeneas hadden besproken, leuk broekrokje, leuke schoenen etc. keken we verder omhoog en wat dan echt erg opvalt is dat hij een blote buik heeft met hele vreemde uitstulpingen. Wat zou hier aan de hand zijn?
Voorlopig is deze Aeneasserie nog niet te zien voor het grote publiek want eerst gaat de Metamorfosenserie naar het museum. Aeneas blijft nog rustig in de burgerzaal hangen.
Deze serie is nu een van de meest complete series die er nog bestaan in Europa. Een andere serie bevond zich in Wenen maar is daar door Hitler gestolen om in zijn nieuwe rijkskanselarij opgehangen te worden. Hier zijn de tapijten met het gebouw in vlammen opgegaan. Er zouden oorspronkelijk 8 tapijten in deze serie thuis horen. Naspeuringen van Ruud Priem, conservator oude kunst van het Museum het Valkhof hebben geleerd dat één van de twee overige tapijten in het Paul Getty Museum in Los Angeles is. Het is natuurlijk heel mooi als de serie nog eens compleet te zien zou zijn.
Dinsdag 24 februari
Het hoogte- en zwaartepunt van de dag voor mij was vanochtend. Een
aantal mensen heeft zich stevig in het zweet gewerkt om de tapijten, in
totaal 8 stuks, die opgeslagen liggen in het depot van het Regionaal Archief
Nijmegen van daar naar het Stadhuis te krijgen. Met een afstand van
hemelsbreed nog geen 300 meter maar vanuit een kelderverdieping over een
straat met hele leuke ronde bruggetjes naar een volgende kelderverdieping is
zo’n verhuizing bepaald geen ‘eitje’.
Bij het eerste tapijt dreigde het even mis te gaan. We liepen met de
rol naar buiten vanuit de hal van het archief en de deur zwaaide automatisch
open. We werden teruggeblazen door een grote stoomwolk, afkomstig van een
reinigingswagen van de DAR die net voor de deur de stoep aan het
schoonspuiten was. Was het tapijt bijna naar de stomerij geweest.
Sinds een aantal jaren ligt een aantal van de wandtapijten van het
stadhuis in het depot van het Regionaal Archief. Nadat de raadzaal was
verbouwd in 2004 was er geen plaats meer voor de Metamorfosenserie die
voorheen bepalend was voor de uitstraling van de raadzaal. Er is veel
gedacht en gepraat over waar de serie dan naar toe moest. Een permanente
tentoonstelling in het Museum het Valkhof leek de beste mogelijkheid maar
dat plan was in eerste instantie niet haalbaar. Daarom moest er een ander
oplossing komen.
Er is een speciaal kastenrek in het depot van het RAN gebouwd zodat de
opgerolde tapijten kunnen hangen. Ze moeten nl. niet op hun eigen gewicht
liggen. De tapijten worden op grote kartonnen kokers gerold. Een metalen
buis wordt hier doorheen geschoven en deze buis rust met de uiteinden op
steunen. Het tapijt hangt dus helemaal vrij.
Het fotograferen van de tapijten in het stadhuis verloopt zo
voorspoedig dat het nodig was om de opgeslagen tapijten eerder naar het
stadhuis te brengen. Een verhuisbedrijf konden we wel inschakelen voor het
vervoer terug maar omdat het ineens sneller gaat dan verwacht hadden we
vanochtend geen transport.
Gelukkig zijn er dan een heleboel bereidwillige mensen die mee willen
helpen. We hebben dus met een scala aan beroepskrachten gewerkt, er waren
archivarissen, restauratoren, fotografen en huismeesters die, sommige met
een gobelin op de schouders, in de Marikenstraat liepen te sjouwen. Maar in
een uurtje tijd is de heleboel verhuisd en kan er weer flink doorgewerkt
worden in de burgerzaal.
Maandag 23 februari:
Alle wandtapijten van de gemeente Nijmegen gaan deze week op de foto. Het is
de eerste keer dat er professionele kleurenopnames gemaakt worden van deze
bijzondere 17de eeuwse objecten. Willemien Jansen schrijft een daglog over
het project.
De tapijten zijn in drie series te verdelen nl. de
Verdures, de Aeneasserie en de Metamorfoze serie. De Metamorfoze en
Aeneasserie zijn waarschijnlijk door de Staten Generaal in Den Haag gekocht
om het stadhuis van Nijmegen er enig aanzien mee te geven voor het
vredescongres wat begon in 1676 en uitmondde in de Vrede van Nijmegen van
1678.
Rond deze Vrede van Nijmegen gaat dit jaar veel gebeuren waarvoor de foto’s van belang zullen zijn. Ik ben benieuwd wat het gaat worden deze week.
Het geen simpel klusje om even een paar tapijtjes (het grootste is wel 4 bij 5 meter) op de foto te zetten maar het gaat om een heel logistiek en vaktechnisch proces van wandtapijten demonteren, oprollen, bevestigen, fotograferen, weer demonteren, oprollen en terughangen. Dit geheel aan handelingen vereist echt professionele vaardigheden. Een poos geleden moest het wandtapijt in de trouwzaal onverwacht weggehaald worden.
Ik heb toen zelf ervaren hoe moeilijk het was dat tapijt goed op een
rol te krijgen. Wel vier keer zijn we opnieuw begonnen met rollen om te
voorkomen dat er nog plooien in zouden zitten die het eeuwenoude weefsel
zouden kunnen beschadigen. En zwaar om te doen! Voor het terughangen heb ik
toen met spoed een professioneel bedrijf in kunnen huren. Ik had mijn les
geleerd: De tapijten zijn kwetsbare kunstobjecten die met de nodige zorg
behandeld moeten worden.
Afgelopen vrijdag hebben de huismeesters van het stadhuis de burgerzaal, die voor de gelegenheid is omgebouwd tot fotostudio, leeggehaald zodat alle ruimte vrijkwam voor het hanteren en fotograferen van de eeuwenoude tapijten.
In de Burgerzaal hangt de complete Aeneasserie met klittenband bevestigd op takelbare latten. Een van de tapijten wordt eraf gehaald en deze lat wordt verlengd zodat zelfs de breedste van alle tapijten veilig omhoog getakeld kan worden om het maken van een goede foto mogelijk te maken.
Het bekijken van de foto’s is geweldig! Zo scherp en prachtig van kleur. Je ziet veel meer dan in werkelijkheid, elk detail kun je bekijken. Ik zag vandaag eigenlijk voor het eerst dat er bij een van de tapijten van de Aeneasserie met groen garen was gewerkt. Anne Marieke Millenaar van Icat heeft me uitleg gegeven over welke delen gerestaureerd zijn. Kortom veel geleerd!
Er zijn verschillende organisaties betrokken bij het geheel. Voor het afhalen en ophangen van de tapijten zijn er twee mensen van Icat Textielrestauratie uit Cruqius (Haarlem), voor het professioneel fotograferen is de Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten (RACM) met twee mensen ingeschakeld. De opdrachtgevers zijn de gemeente Nijmegen en Museum het Valkhof.
© Gelderlander 2012, op dit artikel rust copyright.
Sorteer reacties
