Wist je dat Facebook eigenlijk al 400 jaar bestaat?

'Vriendenboekjes' heetten ze honderden jaren geleden. Boekjes waarin vrouwen zichzelf beschreven, en dat voortdurend aanvulden met teksten, spreuken en tekeningen. Daar konden anderen dan weer iets over zeggen, op reageren, of gewoon een beetje mee flirten.

Het was de sociale media van de 16de en 17de eeuw, stelt letterkundige Sophie Reinders. Zij onderzocht de boekjes aan de Radboud Universiteit om meer te weten te komen over jonge adellijke vrouwen uit die tijd. De meisjes gebruikten de boekjes over het algemeen tot ze gingen trouwen. 

Gouden Eeuw

Een 'Facebookpagina' uit de Gouden Eeuw.
Volledig scherm
Een 'Facebookpagina' uit de Gouden Eeuw. © Sophie Reinders

Het was wel een dingetje van de adel. De boekjes heetten dan ook ‘alba amicorum’, Latijn voor ‘albums van vrienden’. Ze gingen van hand tot hand en er werd actief in gekrabbeld en getekend. ,,Vermoedelijk werden ze tijdens bezoekjes uitgewisseld, en soms uitgeleend voor een tekening.’’

Die uitwisseling gebeurde vooral binnen het eigen netwerk, als een soort vriendenlijst avant la lettre. Reacties waren dan vaak kort: een vraag, een compliment, een verwijzing naar wat er in de buitenwereld gebeurde. Reinders: ,,'Heeft een relatie met', daar hadden ze ook trucjes voor. Echt vergelijkbaar met wat wij nu doen op sociale media.’’

Adellijke meisjes

Logo Facebook.
Volledig scherm
Logo Facebook. © RV

De boekjes vormen voor Reinders de bron om het leven van jonge vrouwen van de adel te beschrijven. Het zijn persoonlijk bronnen, die daar meer over zeggen dan bronnen als testamenten en huwelijkscontracten. Vrouwen lieten bovendien weinig sporen na in het openbare leven. Studeren en werken was toen nog voorbehouden aan mannen.

De onderzoeker ontdekte dat de meisjes met blauw bloed niet zo saai waren als soms werd gedacht. Het ouderwetse beeld dat ze alleen maar een beetje verwend mooi zitten te wezen in een villa of kasteel, is volgens haar niet juist. De meisjes spraken meerdere talen, reisden veel en runden vaak een heel adellijk huis. ,,Mensen dachten dat ze saai waren, maar ze zijn juist heel levendig.’’

Meer lezen

In 'De mug en de kaars' beschrijft Sophie Reinders het leven van adellijke vrouwen in de Gouden eeuw.
Volledig scherm
In 'De mug en de kaars' beschrijft Sophie Reinders het leven van adellijke vrouwen in de Gouden eeuw. © Sophie Reinders

De vriendenboekjes waren volgens Reinders wel een beetje een hype, die duurde ongeveer tot het jaar 1640. ,,Je ziet dat dochters het op een gegeven moment niet meer overnamen van hun moeders.’’

Wie meer wil meten over het leven van de adellijke meisjes van toen, leest het boek
De mug en de kaars. Reinders beschrijft hierin de leefwereld van de jonge vrouwen, hoe ze met liefde omgingen en waar ze zich mee bezig hielden. Het viel niet mee om de meisjes tot leven te brengen. ,,Je moet je voorstellen dat je een Facebookpagina hebt en op basis daarvan iemand moet beschrijven.’’

Een tekening in een vriendenboekje.
Volledig scherm
Een tekening in een vriendenboekje. © Sophie Reinders
  1. IJs maakt in razend tempo plaats voor mos in Antarctica

    IJs maakt in razend tempo plaats voor mos in Antarctica

    Vrijwel nergens is de klimaatverandering zó zichtbaar als op Antarctica. De mossen in dit deel van Antarctica groeien aanmerkelijk sneller omdat het ijs in rap tempo smelt, concluderen onderzoekers van het Britse University of Exeter. Nog niet zo lang geleden werd Oost-Antarctica gezien als een ijskoude massa, waar klimaatverandering nog geen rol speelde. Maar nu zien wetenschappers uit onder meer Nieuw-Zeeland en Groot-Brittannië dat ook dit deel van de Zuidpool plaatsmaakt voor groen.