Joechtern en klasseniern als training voor dictee

videoDOETINCHEM - Om te oefenen voor het Oost-Gelders Streektaal Dictee was er deze week in Doetinchem een heuse training in de correcte spelling van het Achterhoekse en Liemerse dialect. Is het nou woor of waor

,,Je moet opschrijven wat je hoort’’ zegt dialectgoeroe Berd Westerveld aan het begin van de training in de correcte hantering van de WALD-spelling. Het is donderdagmiddag, we zitten in een zaaltje van het ECAL, het Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers in Doetinchem. 

Een kleine dertig cursisten zweten op een dictee in het dialect. Half in het Liemers, half in het Achterhoeks. Er worden 29 lange zinnen voorgelezen, die de deelnemers correct moeten opschrijven. Daarna worden ze klassikaal besproken.

Discussie

Het klinkt zo makkelijk, opschrijven wat je hoort. Maar wat hoor je? Neem het woord woor, 'waar' in de betekenis van: waar ben je. Dat wordt in het dictee met oo geschreven, maar menig deelnemer spelt het met ao (waor). Er ontstaat discussie over. Westerveld houdt vol dat oo de juiste spelling is. ,,Het klinkt als oor’’, zegt hij, wijzend op zijn eigen oor. ,,En als het klinkt als oor, schrijf je het als oor.’’

Fonetisch

Zijn woorden zijn wel te begrijpen: de dialecten van de Achterhoek en de Liemers zijn vanouds talen die vooral gesproken worden en veel minder geschreven. Er was nooit een gestandaardiseerde spelling, en dus werd en wordt het Achterhoeks en Liemers grotendeels fonetisch opgeschreven. 

Om toch enige duidelijkheid te scheppen ontwikkelde streekcultuurbeschermer Lex Schaars het WALD, het Woordenboek van de Achterhoekse en Liemerse Dialecten. Bij Schaars wordt een klank altijd op dezelfde manier geschreven, of hij nou voorkomt in het dialect van Tolkamer of van Varsseveld. Zo ontstaat er toch een standaard schrijfwijze. Om de belangstelling gaande te houden, is er jaarlijks een Oost-Gelders Streektaal Dictee. Dit jaar op donderdag 22 maart in De Gouden Karper in Hummelo. 

In 't vertöchteleke

De zinnen bevatten bijna uitgestorven uitdrukkingen als iets in 't vertöchteleke doen (iets stapsgewijs doen), joechtern (stoeien, donderjagen) en klasseniern (zeuren, klagen). Leuk als cultuurfenomenen, maar ook een beetje gezocht. Voor de deelnemers, zonder uitzondering boven de zestig, is het wellicht een feest der herkenning.

Fanatisme

Wat opvalt is het fanatisme dat sommige deelnemers aan de dag leggen als het gaat om de juiste spelling. ,,Het lijkt wel of mensen, naarmate de globalisering toeneemt, hun eigen cultuur belangrijker gaan vinden’’, zegt Berd Westerveld na afloop. ,,Dat is ook niet erg. Zo lang het maar niet nationalistisch wordt. Zo van: wij zijn beter dan zij.’’

Op woensdag 28 februari om 19.30 uur is er nog een training in het WALD-dialect bij het ECAL. 

Volledig scherm
Volle concentratie bij de deelnemers aan de training. © Jan Ruland van den Brink
De Gelderlander gebruikt je persoonsgegevens om deze reactie te kunnen plaatsen. Meer informatie vind je in ons privacy statement

In samenwerking met indebuurt Doetinchem

Achterhoek