Volledig scherm
Gunther Demnig plaatst een struikelsteentje in de stoep bij Spinozastraat 7 in Amsterdam afgelopen april. In de hoofdstad liggen inmiddels vierhonderd struikelstenen. © Dingena Mol

14 struikelstenen voor nazislachtoffers in Arnhem

ARNHEM - Nabestaanden uit acht families van tijdens de Tweede Wereldoorlog vermoorde Joodse burgers van Arnhem treffen voorbereidingen voor de aanleg van in totaal 14 'Stolpersteine', ter herinnering aan hun dierbaren. De Duitse kunstenaar Gunther Demnig zal de stenen waarschijnlijk in de loop van volgend jaar komen leggen bij de voormalige huizen van de weggevoerde Joodse Arnhemmers. 

Hein-Willem Leeraar coördineert de steenleggingen in nauw overleg met de families en het gemeentebestuur van Arnhem. ,,De nabestaanden zijn afkomstig uit Israel, Australië, België en Nederland’’, vertelt hij. ,,We hebben de aanvragen al ingediend bij de organisatie van Demnig, maar kregen te horen dat er een wachtlijst is vanwege de grote belangstelling voor de stenen. Het kan niet eerder dan in 2018. Wanneer precies, weten we nog niet.’’

Mauthausen

Leeraar diende twee jaar geleden met zijn familie een verzoek bij de gemeente in om een struikelsteen te mogen leggen ter nagedachtenis van zijn oudoom Philip Leeraar voor diens voormalige winkel in confectie aan de Koningstraat, nu de zaak van vioolbouwer Hans Peters. Leeraar behoorde tot de eerste groep Joodse burgers uit Arnhem die bij een razzia in 1941 is opgepakt. Hij stierf na een maand in het beruchte concentratiekamp Mauthausen. 

Laatste woonadressen

De Stolpersteine moeten komen te liggen voor de laatste woonadressen van weggevoerde Joden in de Arnhem binnenstad. Leeraar somt adressen op in de Wielakkerstraat, Nieuwstad en de Nieuwstraat. Buiten het centrum gaat het om adressen aan de Hommelstraat in de Spoorwegbuurt, de Van Lawick van Pabststraat in de Burgemeesterswijk en de Bovenbrugstraat in Heijenoord direct achter station Arnhem Centraal. 

Het huis aan de Bovenbrugstraat is er echter niet meer, op die plek staat nu een kantoor van de Cito. ,,In zo'n geval zoeken we in overleg met de gemeente een plek dicht bij de voormalige woning’’, vertelt Leeraar. ,,Het is de bedoeling dat de aanvragers contact opnemen over de legging van de stenen met de eigenaren en bewoners van de huizen.’’

Marcouch

Leeraar wil de nieuwe burgemeester van Arnhem, Ahmed Marcouch, graag uitnodigen om de eerste Stolperstein in de stad te leggen. Veel gemeenten in Nederland hebben al struikelstenen ter nagedachtenis aan de slachtoffers van de Holocaust. Arnhem reageerde lange tijd terughoudend, vanwege de felle discussie tussen voor- en tegenstanders van de stenen in de Joodse gemeenschap.

'Stiefeltritten'

Bij sommige mensen in die gemeenschap zijn de stenen namelijk omstreden, verwerpelijk zelfs. ,,Opnieuw worden joden vertrapt’’, luidt de felste reactie onder de tegenstanders. In Duitsland werd het debat een paar jaar geleden nog fel gevoerd in München. Charlotte Knobloch, president van de Israelitischen Kultusgemeinde, bracht daar naar voren dat ze nog altijd de beelden op haar netvlies ziet van de slachtoffers die 'mit Stiefeltritten' naar de treinen gedreven werden. ,,Een gedenkteken op de grond is geen waardig gedenkteken’’, benadrukte zij telkens weer.

Hoofd en hart

De Keulse kunstenaar Demnig denkt daar totaal anders over. Hij noemt de Stolpersteine 'stenen waarover je met je hoofd en je hart struikelt' en voegt daaraan toe: ,,Om ze te lezen, moet je diep buigen.’’ Veel mensen zijn het daar mee eens. Leeraar is blij dat Arnhem uiteindelijk tot de conclusie is gekomen dat de standpunten onoverbrugbaar zijn en dat het aan de nabestaanden zelf is om een keuze te maken. ,,Dat betekent dat er volgend jaar een dag zal worden gepland voor Demnig waarbij hij Arnhem zal bezoeken om alle stenen te leggen. Zoals dat al eerder in andere plaatsen gebeurd is.’’

Volledig scherm
Demnig metselt een struikelsteen in de straat in Doesburg. © HENK RODRIGO
De Gelderlander gebruikt je persoonsgegevens om deze reactie te kunnen plaatsen. Meer informatie vind je in ons privacy statement. Reacties van mensen die de nickname anonymous, anoniem of een variant daarop voeren, worden niet geplaatst.

In samenwerking met indebuurt Arnhem

Arnhem e.o.