Volledig scherm
Oud burgemeester van Arnhem Herman Kaiser gefotografeerd in de Munsterkerk waar de graftombe van de Graaf van Gelre staat. © Foto Raphael Drent

Herman Kaiser: 'Ik had geen aan/uit-knop'

ARNHEM - In april vertrok Herman Kaiser als burgemeester van Arnhem, nadat zijn lichaam was gaan protesteren. Hij kijkt terug, soms vrolijk, soms verdrietig. ,,Je praat nu met iemand die nog een gesprek kan voeren. Het had ook anders kunnen lopen.’’

Herman Kaiser is net terug van de fysiotherapeut. De avond ervoor was hij met zijn auto van Rheden terug naar Roermond gereden, na het afscheid van burgemeester Petra van Wingerden. ,,Dat was lastig en pijnlijk, die terugrit,  voor mijn been en mijn heup’’, zegt hij. ,,Tijdens de raadsvergadering kreeg ik al hevige kramp.’’

Tropenjaren

Het is nu acht maanden geleden dat hij afscheid nam als burgemeester van Arnhem. ,,Ik kom er nog twee, drie keer in de maand. De stad zal me nooit meer loslaten. Ik ben er drie jaar burgemeester geweest, maar het voelde veel langer. Tropenjaren waren het, ik heb extreem veel uren gemaakt.’’

 Na ruim tien jaar als burgemeester van Doetinchem en Arnhem woont hij weer in Roermond, de stad waar hij een decennium burgemeester was. Altijd al wist hij dat hij en zijn vrouw Miep ooit terug zouden gaan. Hij had het haar beloofd toen ze in 2007 naar Doetinchem gingen. Maar dat het nu al zover is, is niet volgens plan. Herman had nog burgemeester van Arnhem willen zijn, móeten zijn. Het lichaam riep zijn ambities een halt toe.  

,,Een bitter gevoel heb ik er niet aan overgehouden. Maar soms ben ik nog verdrietig. Toen ik zag dat mijn opvolger Marcouch in China zat, in onze zusterstad Wuhan, overviel me dat even. Want in Wuhan ging het mis voor mij. Maar je praat nu met iemand die nog een gesprek kan voeren. Het had ook anders kunnen lopen.”

Waar is het voor u misgegaan?
,,Als mensen ouder worden, doen ze rustiger aan. Bij mij werkte het omgekeerd. Naarmate ik ouder werd, dacht ik: ik heb weer een jaar minder de tijd om mijn idealen te bereiken. Ik heb weer een jaar minder om te werken aan een samenleving die bestaat uit burgerzin en solidariteit. Ik dacht: nu moet het gebeuren, de tijd tikt weg. Ik had geen aan/uitknop. Ik werkte zeven dagen drie dagdelen per dag. Henk Kok, toen wethouder in Arnhem, waarschuwde me. Hij zei: 'Dit is een moordend tempo. Dit ga je niet volhouden'.”

Wanneer begon uw lichaam te protesteren?
,,In februari en maart vorig jaar ging ik naar Taipei, voor Velo City. Ik kwam terug in een periode waarin het heel onrustig was in politiek Arnhem. Een week later al ging ik weer op reis, naar Wuhan. Toen ik vertrok, was ik al op. En op die reis heb ik iets opgelopen. Een defect aan het zenuwstelsel. Ik heb er onvoldoende rekening mee gehouden dat je gas terug moet nemen als je ouder wordt. Ik dacht: uitrusten is iets voor later. Het is gewoon roofbouw geweest.’’

Op welk moment concludeerde u: ik moet ermee stoppen? Dat moet een heftig besluit voor u geweest zijn.
,,Het was geen besluit. Ik moest me neerleggen bij de feiten. In september was ik weer begonnen, maar na drie weken moest ik alweer stoppen. En in januari is door de artsen klip en klare taal gesproken. Misschien zou ik nooit meer kunnen lopen. Dat geluid is het enige wat ik nodig had. Ik wilde doorgaan, maar het was geen optie meer. Dat was heel moeilijk. Ik houd van dit vak, ik hield van Arnhem. Dit werk was mijn passie.’’

Gaat uw zenuwaandoening nog weg?
,,Daar heb ik nog hoop op. Artsen zeggen: je bent er nog goed afgekomen. Mijn probleem is niet alleen de pijn. Ik heb ook last van energieverlies. Alsof iemand een warme deken over mijn hoofd legt. Dan ben ik even de draad van mijn verhaal kwijt.”

Het was verrassend dat u ooit burgemeester van Arnhem werd.
,,Toen ik naar het gesprek met de vertrouwenscommissie reed dacht ik: is dit niet zonde van de benzine? Ze gaan toch geen Limburgse, katholieke CDA’er naar Arnhem halen? Maar we hadden goede gesprekken. En het werd serieus. En ik werd het.”

Was de stap van de Achterhoek naar Arnhem groot?
,,Ik merkte meteen: dat verhaal van die stijve, afstandelijke Arnhemmers is niet waar. In de Achterhoek hadden ze het altijd over naoberschap, over buren die iets voor elkaar deden. Maar dat heb je in Arnhem ook. Maar dan in de wijken. Misschien heb je het daar nog wel meer dan in de Achterhoek. Dat was de grootste ontdekking van Arnhem.”

U was burgemeester in Arnhem in een woelige periode. Er was veel politieke onrust. Na uw vertrek verscheen een zeer kritisch rapport van professor Frissen over de bestuurscultuur in Arnhem. Zijn conclusie was: die cultuur is rot, mensen gaan slecht met elkaar om. Hoe beleefde u dat?
,,Op afstand. Ik zit in Roermond. Ik wil het liefst weinig zeggen over dat rapport. Ik ben geen burgemeester meer.”

Quote

In de Achterhoek hadden ze het altijd over naober­schap, over buren die iets voor elkaar deden. Maar dat heb je in Arnhem ook. Dat was de grootste ontdekking van Arnhem

Herman Kaiser

Frissen is ook kritisch over de burgemeester. Die speelt in Arnhem een te kleine rol, stelt hij.
,,De rol van de burgemeester in Arnhem is anders dan in middelgrote steden. In kleinere plaatsen kan een burgemeester zich veel meer met inhoudelijke discussies bemoeien. In Arnhem niet. Daar is alles politiek en de burgemeester is een niet-politiek figuur. Dat maakt het heel lastig om de tegel te vinden waarop de burgemeester kan staan. Mij is diverse malen heel duidelijk gemaakt: dit is een politiek onderwerp en jij gaat niet over politiek.’’

“Wat ik heel goed kan, is sturen op consensus. In een gezelschap, met meningen van links tot rechts, kan ik de gemeenschappelijke waarde vinden. Het vinden van creatieve oplossingen, dat was altijd mijn ding in een college van burgemeester en wethouders. Ik ben een bemiddelaar. Maar dat was even niet gevraagd in Arnhem. Daar zeiden de wethouders: politiek is strijd en wij komen daar samen wel uit. Wij vechten het wel uit. En pas als we er niet uit komen, komen we bij jou.”

Was de Arnhemse manier van politiek bedrijven niet te ruw voor u? U bent een zachtmoedig mens.
,,Dat was op bepaalde momenten ook zo. Maar ik kan ook keihard zijn. Mijn vriendelijkheid moet niet verkeerd uitgelegd worden. Ik zag ook dat men wat ruig met elkaar omging. Iedereen kon dat zien. Je hoefde alleen maar een vergadering van de gemeenteraad te volgen. Wat in Arnhem ontbrak, was ruimte. Voor elkaar. Mijn agenda voor de tweede helft van mijn ambtsperiode was om mensen intern weer te verbinden. Dus: in de politiek, in het stadhuis. Ik had daarvoor allerlei heidagen in de planning staan. Dat was hard werken geweest, het was confronterend geweest. Helaas was het mij niet gegeven dit te doen, door mijn aandoening.”

De tekst gaat onder de foto verder

Volledig scherm
Herman Kaiser. © Foto Raphael Drent

Hoe sterk verschilt de politieke cultuur van Limburg en Gelderland? Is die nou heel anders?
,,Ja, maar dat zit vooral in cultuur, in de volksaard. Toen ik net in Doetinchem was, viel me daar op dat de mensen mij niet groetten. Ik kwam op Graafschap TV, ik stond bijna elke dag met een foto in de krant. Ik had het gevoel dat ze me wel herkenden. En niemand groette. Tot ik bij een supermarkt was en iemand voor me chips en bier in zijn karretje laadde. Ik zei: ‘Zozo, dat wordt een gezellige avond bij jullie.’ Die man reageerde heel hartelijk en bleek meteen te weten wie ik was. Elke keer als ik zelf iets zei, werd ik heel hartelijk begroet. Later vertelde Arie Ribbers, een Achterhoek-kenner, me dat de groetcultuur in de Achterhoek en het zuiden totaal verschilt. In het zuiden begroet de lager geplaatste de hoger geplaatste. Dat klopt, in Roermond kwamen de mensen altijd op me af toen ik burgemeester was. Ik moest mensen soms op een afstand houden. In de Achterhoek was het juist een brutaliteit als de arbeider de directeur begroette. Je kijkt naar de punt van je schoenen als de baas langskomt, als de dominee of de pastoor langs komt.”

Hoe zit dat in Arnhem?
,,Arnhem is als Doetinchem. De mensen wachten af. Arnhem heeft niet dat zuidelijke. In Limburg is er veel meer regionale trots. Kijk eens naar die grote Limburgse leeuwen die hier op de regionale treinen staan. Zo groot dat je amper nog door het raam naar buiten kunt kijken.”

Achterhoekers zijn toch ook trots op hun regio?
,,Ze zijn veel ingehoudener. Kiekn wat ut wurdt. Achterhoekers zijn als eiken balken. Het duurt even voor je die aan het branden hebt maar als ze branden, gaat het vuur niet meer uit.”

U heeft ook ooit in Nijmegen gewoond. Als student politicologie.
,,Dat werd een deceptie. Het was begin jaren zeventig. Ik voelde me aangetrokken tot de PPR. De politie had me eens aangehouden toen ik met de kapelaan PPR-affiches plakte, dwars over die van de KVP heen. We moeten de lijm en de kwast inleveren. Een lastige puber was ik, zo’n jongen die alles beter wist. Toen ging ik naar Nijmegen. Bij de eerste vergadering met andere studenten zei ik: ik ben christenradicaal. Er viel een stilte. Met katholieken hadden ze helemaal niks meer in Nijmegen. Die waren verdacht. Bijna iedereen daar was marxistisch-leninistisch.  Hoogleraren werden verjaagd. Het was de tijd van de spijkerpakken. Ik had een safaripak, dat vonden ze ook al verdacht. De PPR uit Nijmegen was een heel andere PPR dan die in Kerkrade. De PPR koos daar de kant van de marxisten. Mensen zeiden tegen me: zo ben jij niet. Jij bent een rasechte KVP’er. Bij onderwerpen als abortus merkte ik dat ook. Ik ben conservatief op die terreinen. In Nijmegen heb ik me in 1975 gemeld als lid van het CDA.”

U bent nu terug in Roermond. Hoe is dat?
,,Een beetje vreemd. De mensen worden allemaal ouder. Ik ben jaren weggeweest, maar iedereen spreekt me nog aan als burgemeester. Ik houd me bewust afzijdig. Ik wil niemand voor de voeten lopen. Ik ga wel naar feestjes en bijeenkomsten, maar halverwege piep ik er tussenuit.”

We kennen Roermond vooral als de stad van Jos van Rey, de oud-wethouder die veroordeeld is voor corruptie. U heeft ook met hem gewerkt. Hoe is uw contact nu?
,,Geen makkelijke man. Ik heb slapeloze nachten van hem gehad. Later hebben we het bijgelegd, konden we het goed met elkaar vinden. Nu bellen we elkaar wel eens en sturen we elkaar soms een briefje. We ontlopen elkaar niet. Ik ben ereburger van deze stad en ik moet met iedereen door een deur kunnen. Het recht heeft zijn loop gehad, maar hij is geen persona non grata voor mij.”

Hoe brengt u uw dagen door?
,,Ik ga me inzetten voor de herdenking van 800 jaar Munsterkerk, een katholieke kerk. Een paar uur per dag kan ik wat lezen, studeren, werken. Maar ik ben vooral bezig met herstellen. Drie keer in de week heb ik fysio. Ik fitness. Doe ik dat niet, dan gaat het fout lopen. Ik vind het saai, hoor. Héél saai. Ik ga op de loopband met mijn oordopjes op, met een afspeellijst van Spotify. Met Armin van Buuren en Tiesto. Abba! Soms draai ik Helene Fischer, Duitse schlagers met ritme. Daar kun je heel goed op bewegen. Daar ga ik dan op mijn loopband. Het is een vorm van stiekem dansen.”

Houdt u nog bij wat er in Arnhem gebeurt?
,,Ik bemoei me er niet meer mee. Ik ga niet dagelijks lezen wat daar gebeurt. Soms kijk ik op de site van de krant. Maar ik heb zoveel passie in die stad zitten. Ik zal er altijd blijven komen.’’

De Gelderlander gebruikt je persoonsgegevens om deze reactie te kunnen plaatsen. Meer informatie vind je in ons privacy statement. Reacties van mensen die de nickname anonymous, anoniem of een variant daarop voeren, worden niet geplaatst.

In samenwerking met indebuurt Arnhem

Arnhem e.o.