Volledig scherm
Foto ter illustratie © Free Images

Homostellen krijgen IVF-hulp: mooi, maar ze zijn er nog niet

Homoparen die met een draagmoeder via IVF hun kinderwens willen vervullen, kunnen volgend jaar terecht in twee Nederlandse klinieken. Wensouders zijn blij, want zij moeten nu nog uitwijken naar het buitenland. Vijf vragen over de nieuwe mogelijkheden.

Hoe zat het ook alweer met draagmoederschap en IVF?

Draagmoederschap mag in Nederland. Wensouders mogen er alleen niet openbaar om vragen en de draagmoeder mag zichzelf niet openbaar aanbieden. Vaak is de draagmoeder ook genetisch de moeder van het kind, maar soms kan ook de eicel van een wensmoeder worden gebruikt. Dat traject, met een honderd procent genetisch kind van de wensouders, biedt nu alleen VUmc aan onder zeer strikte voorwaarden. Zo moet medisch gezien de kans op een zwangerschap van de wensmoeder nihil zijn, bijvoorbeeld als zij geen baarmoeder (meer) heeft of kan overlijden aan een zwangerschap. 

Veel wensouders - en homoparen die een eiceldonor nodig hebben - vallen nu af en zoeken hun heil in het buitenland. Daar gelden minder strikte regels. Via het VUmc zijn in de afgelopen tien jaar zestig wensouders een traject ingegaan. Daaruit zijn 35 baby’s geboren.

Wat is er nu veranderd?

Wettelijk gezien niets. De wijziging is puur van medische aard. De beroepsvereniging van gynaecologen, de NVOG, publiceerde deze zomer nieuwe, praktische handvatten om ook wensmoeders met een ernstige aandoening, waardoor een zwangerschap potentieel levensbedreigend of ongewenst is, te kunnen helpen. Ook homoseksuele mannelijke wensouders komen nu in aanmerking voor IVF-draagmoederschap. 

Twee klinieken, Nij Geertgen in Elsendorp en MC Kinderwens in Leiderdorp, gaan in 2019 draagmoederschap met IVF aanbieden. ,,Het is in mijn ogen onwenselijk dat homostellen moeten uitwijken naar het buitenland terwijl hier alle medische en technologische kennis voorhanden is’’, zegt Marieke Schoonenberg, medisch directeur en gynaecoloog van vruchtbaarheidskliniek Nij Geertgen.

Goed nieuws voor wensouders, maar is iedereen hier blij mee?

Volledig scherm
Sara Coster van stichting Meer dan Gewenst © TALITHA HOPPE

Sommige artsen zetten vraagtekens bij de ethische kant van de zaak. Zo vraagt emeritus hoogleraar adoptie René Hoksbergen zich af of het wel in het belang van de baby is om op deze manier te worden verwekt. Krijgt het kind daar later geen identiteitsproblemen mee? ,,Je kunt vinden wat je vindt, en uitgaan van een traditioneel gezin. Maar er zijn nu eenmaal steeds meer andere gezinsvormen. Deze wensouders hebben er heel goed over nagedacht en zullen via de kliniek heel zorgvuldig worden gecounseld’’, zegt Sara Coster van stichting Meer dan Gewenst. Schoonenberg: ,,Bij behandelingen in het buitenland, waar soms ook nog gebruik wordt gemaakt van een anonieme eiceldonor, is er veel meer onduidelijkheid. In Nederland kun je het juist zorgvuldig doen.’’

Roel Schats, hoofd van het IVF Centrum van VUmc, vindt het een ethisch dilemma. ,,Het is een vorm van wensgeneeskunde. De cruciale vraag is wie je nog kan weigeren als je de strikte medische indicatie loslaat, want die is er niet bij een homostel. Wat als een mannequin een draagmoeder wil inzetten omdat ze haar figuur niet wil verliezen met een zwangerschap?’’ Overigens start ook VUmc volgend jaar met een speciaal project voor mannen die met hulp van een draagmoeder een traject willen starten. ,,Een kinderwens van een man-manrelatie is net zo oprecht als die in een man-vrouwrelatie”, zegt Schats.

Waarom zijn de klinieken die het nu gaan aanbieden er niet eerder al mee begonnen?

Medisch directeur Schoonenberg van Nij Geertgen spreekt van een ‘medisch, ethisch en juridisch’ spannende stap die al drie jaar wordt voorbereid. Er moet zeer zorgvuldig worden gekeken naar de psychische en juridische aspecten. Zo is het de vraag of de wensouders, de draagmoeder en het kind wettelijk beschermd zijn als er tijdens of na de behandeling iets misgaat. En als er een eiceldonor in het spel is, wat zijn haar rechten? Hoe zit het als de draagmoeder het kind toch niet wil afstaan? Voor de Nederlandse wet is zij, zelfs als het genetisch niet haar eigen kind is, de moeder omdat zij het kind baart.

Ook als ze het kind wel wil afstaan, volgt nog een langdurige adoptieprocedure. ,,Zo’n procedure brengt problemen met zich mee. Ik ken een homostel dat dankzij een draagmoeder een kind kreeg, en die baby belandde in het ziekenhuis. Steeds moest de draagmoeder tekenen voor medische beslissingen, omdat zij op dat moment nog gezag had. De mannen mochten op dat moment nog geen beslissingen samen nemen’’, zegt Coster. Dat moet beter geregeld worden, vindt zij.

Hoe nu verder?

De klinieken die het draagmoedertraject gaan aanbieden, nemen eigenlijk een voorschot op verwachte nieuwe regelgeving. Twee jaar geleden adviseerde een Staatscommissie al aan het kabinet om ervoor te zorgen dat vanaf de geboorte het kind zekerheid heeft over de ouders, nationaliteit, naam en gezag. Ook de draagmoeder en de wensouders krijgen zo duidelijkheid over hun positie en hun verantwoordelijkheden. Dat advies ligt nog op de plank, omdat er nader onderzoek gedaan moest worden. Begin volgend jaar worden de resultaten verwacht. Op basis daarvan besluit het kabinet of en welke regels er komen. ,,Wij zouden ons gesteund voelen als het kabinet met regels komt. Nu nemen we steeds het voortouw als gynaecologen", vindt Schats.