Volledig scherm
Het aso-azc in Hoogeveen. © Gerrit Boer

Inspectie: werken in aso-azc's is verschrikkelijk

De twee opvanglocaties voor overlastgevende asielzoekers in Amsterdam en Hoogeveen zitten vol met criminelen en verslaafden. Tegelijkertijd heeft het personeel van deze ‘aso-azc's’ geen mogelijkheden om op te treden tegen het vaak agressieve en manipulatieve gedrag van de bewoners. 

Dat stelt de Inspectie Justitie en Veiligheid in een rapport die ze opstelde naar aanleiding van een dodelijk incident in de Extra Begeleiding en Toezichtlocatie (EBTL) in Hoogeveen. Op 10 maart 2018 overleed in het ziekenhuis een 32-jarige Algerijn die in dat aso-azc verbleef. Een dag eerder was hij in beschonken toestand gevallen na een confrontatie met het ETBL-personeel. Het Openbaar Ministerie heeft inmiddels besloten geen vervolging in te stellen tegen medewerkers van het aso-azc. 

De Inspectie stelt dat het personeel binnen de mogelijkheden zorgvuldig is omgegaan met de Algerijnse asielzoeker, die kampte met ernstige lichamelijke en psychische klachten. Zo verminkte de Algerijn zichzelf regelmatig en was hij op alle plekken waar hij verbleef - Nijmegen, Schalkhaar, het aso-azc in Amsterdam en daarna Hoogeveen - agressief richting personeel. Hij bedreigde een personeelslid met een kapotgeslagen fles. 

Op de dag voor zijn dood sloeg en schopte hij in dronken toestand tegen het raam van de balie om zijn drank terug te krijgen. Daarna volgde de confrontatie met het personeel, waarbij hij viel en een dag later overleed.

Niet toegerust

De opstellers van het onderzoeksrapport stellen vast dat het personeel van de ETBL's niet toegerust is om hun taak uit te voeren. Op deze locaties, waar asielzoekers terechtkomen als ze in normale azc's te veel overlast veroorzaken, wordt via een uitgebreid dagprogramma geprobeerd om een gedragsverandering bij de bewoners teweeg te brengen. 

Maar in veel gevallen staan die bewoners - bijvoorbeeld de overleden Algerijn -  daar helemaal niet voor open, stellen de onderzoekers vast. De overlastgevende asielzoekers zijn vooral bezig met het opzoeken van de grenzen, en mogelijkheden om hen te straffen heeft het personeel nauwelijks, zo valt te lezen.

Artikel gaat verder onder de foto

Volledig scherm
De voormalige gevangenis De Grittenborgh in Hoogeveen werd omgebouwd tot azc. © Pim Ras Fotografie

Uit het rapport is op te maken dat het leven in de aso-azc's voor het personeel bepaald geen pretje is. Er is onder de bewoners sprake van overmatig alcohol-, drugs- en/of medicijngebruik. Bovendien kampen ze met soms ernstige psychische problemen, schrijft de Inspectie. Op het moment dat de onderzoekers in Hoogeveen aan het werk gingen, zaten daar 25 asielzoekers, vooral mannen tussen de 20 en 30 uit Noord-Afrika die geen zicht hadden op een verblijfsvergunning. 

Mishandeling en poging tot moord

Van hen had zeventig procent een crimineel verleden. ‘Variërend van aanranding en brandstichting tot zware mishandeling en poging tot moord. Minder zware antecedenten zoals winkeldiefstal, heling, openbare dronkenschap en verzet bij aanhouding, komen ook voor.’

Wekelijks zijn er ‘heftige incidenten’, zoals bedreiging en belediging. Gemiddeld drie keer per week wordt er vanuit de ETBL's in Amsterdam of Hoogeveen een 112-melding gedaan, omdat de situatie met een bewoner te ernstig uit de hand loopt. 

Medewerkers van het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) doen wel aangifte van belediging en bedreiging - hoe vaak dat gebeurt, meldt het rapport niet. Omdat ze vallen in de categorie medewerkers met een publieke taak, zouden die aangiftes bij de politie prioriteit moeten krijgen en de daders extra hard aangepakt. De praktijk leert dat dat niet altijd gebeurt.

Strenge voorwaarden

De voorwaarden om amokmakende asielzoekers in COA-locaties op te sluiten zijn streng. Die maatregel wordt dan ook zelden genomen. ‘De politie is binnen de huidige juridische kaders de enige partij die consequenties kan verbinden aan het overlast gevende en soms ook criminele gedrag van de bewoners’, schrijft de Inspectie.

Artikel gaat verder onder de foto

Volledig scherm
Staatssecretaris Mark Harbers van Justitie en Veiligheid (VVD). © ANP

Dat zorgt ervoor dat personeel van de ETBL’s, die behalve van het COA ook van de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) en (in Amsterdam) van beveiligingsbedrijf Trigion afkomstig zijn, vaak met de rug tegen de muur staat. De Inspectie adviseert staatssecretaris Mark Harbers van Justitie en Veiligheid, die over asielzaken gaat, dan ook om te bekijken of medewerkers van de aso-azc's meer middelen kunnen krijgen om overlastgevend en crimineel gedrag van bewoners aan te pakken, bijvoorbeeld ‘vrijheidsbeperkende en vrijheidsontnemende maatregelen'.

Het COA krijgt het advies om met de politie in gesprek te gaan om te komen tot een ‘betere handhaving van de rechtsorde’. 

Reactie Harbers

Harbers stelt in een brief aan de Tweede Kamer dat hij met het COA en de  DJI in gesprek is ‘over de vraag of het wenselijk is om de huisregels en het regime verder aan te scherpen voor die EBTL-bewoners die zich niet aan de regels houden, binnen het toepasselijke juridische kader'. Harbers vervolgt: ‘Voor de groep die niet openstaat voor gedragsverandering acht ik een ander regime passend, namelijk een regime dat meer dan nu het geval is, gericht is op beheersen in plaats van begrenzen en begeleiden. De mogelijkheden hiertoe worden momenteel verkend.’