Volledig scherm
Minderjarige criminelen zitten meestal niet langen in de cel dan twee jaar. © Mark Reijntjens

Minderjarige moordenaars zwaarder straffen? ‘Zo komen we weer uit op de doodstraf’

Een begrijpelijke discussie laait weer op: is de maximale straf voor minderjarige moordenaars niet te laag? Deskundigen kunnen zeggen wat ze willen, dat zwaarder straffen geen zin heeft, maar is pure vergelding niet belangrijker?

Het is natuurlijk volkomen begrijpelijk dat de ouders van vermoorde tieners Nick Bood, Romy Nieuwburg en Savannah Dekker straffen van één en twee jaar voor de moordenaars te weinig vinden. Vergelding is - naast afschrikking - ten slotte een van de doelen van het strafrecht. En wat is nou één jaar cel vergelding voor een moordenaar die nog geen 16 is? Of twee jaar voor 16- en 17-jarigen? Dat is niks! Vinden zij, in elk geval.

,,Maar is dat dan wél zo bij drie jaar, of vier?” zegt strafrechtdeskundige Theo de Roos. De discussie over straffen voor criminelen is van alle tijden en zeker over jeugdstrafrecht. Ooit, in 1905, in het leven geroepen om ‘een meer opvoedend element’ toe te voegen aan het straffen van minderjarigen. Ze zijn tenslotte nog niet 100 procent ontwikkeld, kunnen de gevolgen van wat ze uitspoken niet goed overzien en handelen vaak in een impuls.

Psychisch

Volledig scherm
Nick Bood, Romy Nieuwburg (midden) en Savannah Dekker © privéfoto

Het zijn precies ook die argumenten die aangeven waarom zwaarder straffen geen afschrikwekkende werking heeft op tieners. ,,Dat effect is nul. Maar je moet wel íets doen met een kind dat een moord pleegt”, zegt De Roos die er op wijst dat al sinds 1995 de mogelijkheid bestaat om 16- en 17-jarigen volgens het volwassenenrecht te veroordelen, als de situatie ernstig genoeg is. ,,En dat gebeurt regelmatig, dus de rechter heeft die mogelijkheid al. Dan hou je over een kleine categorie van moord- en doodslaggevallen met een dader van 15 jaar of jonger waar dat niet kan. Maar daar is bijna altijd psychisch iets mis mee en daar hebben we jeugd-tbs voor. En dan zitten ze ook zomaar vijf jaar vast.”

Jaarlijks zijn ‘maar’ een handjevol minderjarigen bij moord of doodslag betrokken. Nick Bood (16) werd in april 2017 vermoord in Zaandam bij een ruzie over wiet. Romy Nieuwburg (14) werd in 2017 verkracht en vermoord door een even oude klasgenoot. Savannah Dekker (14) werd vermoord door een vriendje, omdat ze flirterige berichten stuurde naar een ander. De daders (Yasin N., Brian N. en Angelo S.) waren respectievelijk 15, 14 en 16 jaar en kregen inderdaad één, één en twee jaar cel. Plus jeugd-tbs, waarmee ze nog maximaal zeven jaar vastzitten.

Doodstraf

Quote

Ik kan niet in een glazen bol kijken, maar met straffen tot vijf jaar kunnen we voorlopig vooruit

Jack Keijzer

Gevoelsmatig weinig voor de onherstelbare schade van een moord. En dus zijn de ouders van slachtoffers een petitie gestart om de straffen voor jeugdmoordenaars te verhogen naar twee tot vijf jaar. ,,Maar wat je ook doet, een half jaar, één jaar, drie jaar, het blijft arbitrair”, zegt De Roos. ,,Of het voor de vergelding helpt? Vraag het je af: helpt het of iemand één of twee jaar vastzit of drie jaar? De afschrikwekkende werking is sowieso nul en uit onderzoek is al vaker gebleken dat zwaarder straffen nooit het verdriet wegneemt van wat je hebt verloren. Het is nooit zwaar genoeg. Dus als je deze lijn doortrekt kom je uiteindelijk weer uit bij de doodstraf.”

Daarmee ontstaat deze situatie: als de voorgestelde strafverzwaring van de ouders van Nick, Romy en Savannah wordt opgenomen in het wetboek (de petitie is al 61.000 keer getekend), dan hebben déze nabestaanden iets bereikt. Niet voor niets zegt de moeder van Romy: het voelt goed om voor haar te vechten. Maar zullen nabestaanden van toekomstige slachtoffers op hun beurt die straffen tot vijf jaar weer niet te laag vinden? Die hebben nog nergens voor gevochten, die moeten het doen met die vier of vijf jaar cel voor de moordenaar van hún kind.

Jack Keijzer, de vader van de in 2007 vermoorde Pascal Keijzer en oprichter van de Federatie Nabestaanden, zegt daarover: ,,Het spreekrecht voor nabestaanden bestond vroeger ook niet, nu kunnen we tijdens rechtszaken zeggen wat we willen, behalve schelden. Het spreekrecht is opgerekt en daar zijn nabestaanden tevreden mee. Zo kijken we ook naar straffen: één of twee jaar is gewoon écht heel weinig. En jeugdige moordenaars die volgens het volwassenenrecht worden veroordeeld, dat komt nu bijna niet voor. Tegelijkertijd snappen we heus wel dat je minderjarigen niet tientallen jaren moet opsluiten. Daar heeft ook niemand wat aan. Daarom komen wij uit op maximaal vijf jaar. Ik kan niet in een glazen bol kijken, ik weet niet hoe nabestaanden daar in de toekomst over denken, maar ik denk dat we daar lang mee vooruit kunnen.”