Ook de politie treft steeds vaker messen aan bij jongeren.
Volledig scherm
Ook de politie treft steeds vaker messen aan bij jongeren. © Politie Rotterdam

Tientallen scholen slaan alarm: heftig geweld en toename wapens leerlingen

Tientallen scholen voor (voortgezet) speciaal onderwijs in de regio's Amsterdam, Rotterdam en Den Haag worden geconfronteerd met heftig geweld en meer wapenbezit onder hun leerlingen. Ze maken zich ernstige zorgen over de veiligheid en slaan alarm. ‘We kunnen dit niet alleen. Zwangere docenten vragen zich af of ze nog wel voor de klas kunnen.’

Bij controles vinden de scholen meer wapens, waaronder vlindermessen, machetes en pistolen. Maar ook het aantal incidenten groeit gestaag. ,,Ik heb de afgelopen drie maanden meer incidenten gehad dan in de drie jaar hiervoor", zegt onderwijsbestuurder Mariëtte van Leeuwen van iHUB, waaronder dertig scholen voor (voortgezet) speciaal onderwijs vallen. 

Een voorbeeld: voor de kerstvakantie lieten leerlingen op een Amsterdamse school een vuurwerkbom afgaan op een toilet. Een paar dagen later knalden ze de ingang eruit. Het afgaan van een derde bom wisten school en politie te voorkomen door met alle leerlingen én hun ouders in gesprek te gaan. ,,We hebben daar nu camera's opgehangen. Die bommen waren zo krachtig dat ze mensen ernstig hadden kunnen verwonden”, zegt Van Leeuwen. De school moest beveiligers inhuren en kreeg via de gemeente extra pedagogisch medewerkers om met de leerlingen te praten. 

Wapens

Ook in het primair onderwijs troffen leraren al eens wapens aan. Zo had een leerling van groep 7 een mes bij zich en kwam er wel eens eentje naar school met een houtblok waarin een schroef zat. 

Het is een vicieuze cirkel van onveiligheid, stelt het onderwijsbestuur. Terwijl sommige leerlingen zich bewapenen om geweld te gebruiken, lopen anderen met messen op zak uit angst en om zich te verdedigen. Het schoolbestuur is ervan overtuigd dat niet alleen zijn scholen voor (voortgezet) speciaal onderwijs met groeiende geweldsproblemen kampen. ,,Onze leerlingen komen allemaal van gewone scholen en stromen ook vaak naar die scholen door”, verklaart Van Leeuwen. ,,Er is een generatie die gezagsongevoelig is.”

Onderwijsbestuurder Mariëtte van Leeuwen slaat alarm over de toename van geweld en wapengebruik op tientallen speciale scholen in de regio's Amsterdam, Rotterdam en Den Haag.
Volledig scherm
Onderwijsbestuurder Mariëtte van Leeuwen slaat alarm over de toename van geweld en wapengebruik op tientallen speciale scholen in de regio's Amsterdam, Rotterdam en Den Haag. © Arie Kievit

De afgelopen maanden is een reeks alarmerende berichten verschenen over jongeren die met messen rondlopen. Ook zijn er diverse steekincidenten geweest, waarbij uiterst jonge kinderen waren betrokken. Burgemeesters in diverse steden roepen op tot een messenverbod voor minderjarigen en pleiten voor boetes voor ouders van kinderen die tóch een wapen bij zich hebben.

Niet normaal

De speciale scholen in de grote steden onderschrijven die zorgelijke berichten. ,,Als er twee jaar geleden een melding van een incident kwam, rende ik weg bij een vergadering om naar de school te gaan. Laatst ben ik gewoon vergeten de Raad van Toezicht op de hoogte te stellen van een incident. Ik kijk er niet meer van op. Dat was voor mij een signaal, want ik vind het absoluut niet normaal dat dit gebeurt", beschrijft Van Leeuwen.

Het personeel op de scholen doet er alles aan om het geweld de kop in te drukken. Incidenten met verboden wapens worden standaard bij de politie gemeld, de ouders krijgen meteen een telefoontje van school en ook de leerlingen kunnen een gesprek verwachten. Bovendien zijn er kluis- en tassencontroles waarbij drugs en wapens worden ingenomen. Omdat leerlingen hun wapens zelfs buiten verstoppen, zijn de struiken bij sommige scholen al gekortwiekt. 

Quote

We kunnen dit niet meer alleen. We moeten nu aan de bel trekken in het belang van onze leerlingen en medewer­kers

Mariëtte van Leeuwen, Onderwijsbestuurder

Alle maatregelen ten spijt, slaan de scholen nu alarm. ,,We kunnen dit niet meer alleen. We moeten aan de bel trekken in het belang van onze leerlingen en medewerkers.” Docenten voelen zich niet altijd meer veilig op de scholen. Ze zijn alert op wapens die leerlingen bij zich dragen. ,,Een zwangere docent vroeg zich af of ze nog wel voor de klas moest.”  

Toch willen de scholen niet opgeven. Deze docenten hebben juist voor een baan in het speciaal onderwijs gekozen, omdat ze niets liever willen dan deze kwetsbare kinderen helpen. Bovendien zien ze dat er wel degelijk oplossingen zijn te bedenken, maar dat ze simpelweg te weinig gehoor krijgen om die in de praktijk te kunnen brengen. 

Kwijt

Volgens de scholen moet er meer samenwerking komen tussen onderwijs, politie en zorg. Nu gebeurt het dat een school een paar dagen een leerling kwijt is. ,,We bellen dan natuurlijk meteen met de ouders, maar krijgen die of niet te pakken of we horen niet wat er aan de hand is", zegt Van Leeuwen. Na enkele dagen komt zo’n leerling vanuit het niets terug op school en blijkt dat hij in de cel heeft gezeten. ,,We hadden laatst een jongen die met een mes op zak een straatroof had gepleegd. Die werd als een held op school ontvangen. Toen pas kregen we in de gaten wat er daadwerkelijk speelde.” 

Het gebeurt ook regelmatig dat de school zorg voor een leerling wil inschakelen, maar het kind op een wachtlijst belandt. ,,Zo’n kind is dan echt een veenbrand in onze school. Er hoeft maar een klein vlammetje bij te komen en er is een megabrand.”

Op scholen worden regelmatig kluis- en tascontroles gedaan om wapengebruik te ontmoedigen. Bij scholenkoepel iHUB treffen ze daarbij meer messen aan. Deze foto is overigens niet op één van de betrokken scholen gemaakt.
Volledig scherm
Op scholen worden regelmatig kluis- en tascontroles gedaan om wapengebruik te ontmoedigen. Bij scholenkoepel iHUB treffen ze daarbij meer messen aan. Deze foto is overigens niet op één van de betrokken scholen gemaakt. © Politie Amersfoort

Vaak zijn er meer problemen met leerlingen die bij incidenten betrokken raken. Ze hebben bijvoorbeeld gescheiden ouders, ouders die zelf met veel problemen kampen en de grip op hun kinderen volledig kwijt zijn. Van Leeuwen: ,,De meeste ouders willen ook niet dat hun kinderen bij incidenten betrokken raken en met wapens op zak lopen. Die hebben hulp nodig. We hebben slechts in een enkel geval van een ouder gehoord: wanneer krijgt mijn kind zijn mes terug. Of toen we een nepvuurwapen vonden: stellen jullie je niet aan? Het is toch een nepwapen. Dat zijn gelukkig echt incidenten.”

Bedreigen

De scholen merken dat sociale media een groot deel van de problemen veroorzaken. Zo kunnen leerlingen hun schoolgenoten via Snapchat bedreigen. Die berichten poppen eventjes op in het beeldscherm en verdwijnen gelijk weer. ,,Als een leerling er een screenshot van maakt, ziet de bedreiger dat. Die leerlingen durven dat helemaal niet”, weet Van Leeuwen. Verklikken, wat jongeren tegenwoordig snitchen noemen, is uit den boze. Zo blijft veel ongezien en houden tieners de angstcultuur in stand. 

Deze scholen willen dat het weer stoer is om een diploma te halen. Dat het jongeren aanzien geeft als ze een papiertje binnen hebben. ,,Deze kinderen horen altijd dat ze niet deugen. Je ziet ze opbloeien als ze succes boeken, hun diploma halen. Vaak kantelt hun gedrag. Want uiteindelijk willen ze allemaal een leuke baan en mooi gezin.”

Vicepremier: beter opvoeden
Jongeren die wapentuig meenemen naar school, moeten beter worden opgevoed. De politie kan het niet alleen af, zegt vicepremier Hugo de Jonge. Hij ziet er geen heil in om bijvoorbeeld nog meer soorten messen te verbieden, ook al gaan daarvoor steeds meer stemmen op.

De Jonge begrijpt de zorgen ‘heel erg goed’, en noemt het ‘totaal idioot’ en ‘echt een heel raar fenomeen’ dat jongeren met kapmessen rondlopen. De bewindsman benadrukt wel dat die al zijn verboden;  in het verbieden van keukenmessen ziet hij niets. ,,We moeten niet te snel vervallen in de symboliek van iets verbieden. Het begint bij opvoeden. En als dat niet lukt, bij ouders helpen opvoeden.’’