Volledig scherm
Het hoofdkantoor van de AIVD in Zoetermeer. © ANP

Waakhond blokkeert plan voor mega-hack van geheime diensten

De nieuwe toezichthouder voor de Nederlandse inlichtingendiensten heeft het plan voor een mega-hack geblokkeerd. Een geheime dienst wilde de klantgegevens van miljoenen Nederlanders downloaden om zicht te krijgen op een geringer aantal doelwitten. Dat mocht niet van de Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden (TIB). 

Het is onbekend bij welk bedrijf de geheime dienst deze ‘bulkhack’ wilde uitvoeren, maar in het eerste jaarverslag van de speciale toezichthouder meldt de TIB dat de drempel voor zo’n ingreep hoog is: ,,Er moet sprake zijn van een zwaarwegend operationeel belang.” Als diensten ook op een andere manier aan de informatie kunnen komen, wordt een dergelijk plan afgewezen. 

De driekoppige TIB is 1 mei vorig jaar opgericht als deel van de omstreden nieuwe Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten, de Wiv 2017. Als de geheime diensten bijzondere bevoegdheden willen gebruiken, geeft de TIB een bindend oordeel. De onafhankelijke controle is bedoeld als extra waarborg tegen onnodige schending van de privacy met wat tegenstanders de ‘Sleepwet’ noemen. Met het tappen op de kabel kunnen grote hoeveelheden data verkregen worden. Daarbij zit onvermijdelijk ook data van veel personen die niet in de aandacht van de diensten staan.

Volledig scherm
Ronald Prins, een van de oprichters van internetbeveiligingsbedrijf Fox-IT, is ook lid van de speciale commissie. © ANP

Hoe vaak de TIB zich het eerste jaar over een dergelijk verzoek heeft moeten buigen, is niet bekendgemaakt. Het gaat om tenminste twee verzoeken per dienst, maar hoeveel meer is niet duidelijk. Aanvankelijk werden alle verzoeken afgekeurd omdat deze volgens de TIB niet ,,proportioneel en niet zo gericht mogelijk” waren. Na onderbouwing en aanpassing van de reikwijdte, zijn de verzoeken alsnog - gedeeltelijk - goedgekeurd.

Ruim 2000 verzoeken

De TIB heeft in de periode van 1 mei 2018 tot 1 april 2019 in totaal 2159 verzoeken getoetst, staat in het donderdag gepubliceerde jaarverslag. Hoeveel verzoeken er per dienst zijn ingediend, mag niet bekendgemaakt worden. Dat is staatsgeheim.

De inlichtingen- en veiligheidsdiensten AIVD en MIVD hebben het afgelopen jaar voor ongeveer een op de twintig verzoeken voor bijzondere bevoegdheden, ten onrechte toestemming gekregen van de minister. Het gaat dan bijvoorbeeld om het observeren in een woning, een DNA-onderzoek of het tappen van de kabel. In 4,5 procent van de verzoeken van de AIVD en 5,8 procent van de verzoeken van de MIVD had de bevoegde minister al goedkeuring gegeven, maar floot de Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden (TIB) de diensten alsnog terug.

‘Sleepwet’

De AIVD benadrukt in een reactie dat de dienst moest wennen aan de nieuwe werkwijze en dat er extra maatregelen zijn genomen. Werd het eerste half jaar nog iets meer dan 1 op de 20 verzoeken afgewezen, sinds december is dat gedaald naar iets meer dan 1 op de 50. Dat komt omdat een nieuw intern team de verzoeken eerst ,,nog eens extra tegen het licht houdt’' en vermijdbare fouten voorkomt, aldus de AIVD.

  1. Anorexiapatiënte (19) ligt al anderhalf jaar vastgebonden in bed in kliniek

    Anorexiapa­tiën­te (19) ligt al anderhalf jaar vastgebon­den in bed in kliniek

    Een 19-jarige anorexiapatiënte ligt al anderhalf jaar 24 uur per dag vastgebonden in een bed in een Nederlandse ggz-instelling. In een door haar gemaakt filmpje dat het tv-programma Zembla in bezit heeft, laat ze zien hoe ze met een ‘Zweedse band’ rondom haar middel, haar schouders, polsen en voeten gefixeerd ligt. De jonge vrouw, die met sondevoeding in leven wordt gehouden, ligt vast omdat ze een gevaar voor zichzelf vormt.