Volledig scherm
© Fotomontage AD

Paradise Papers: rijke Europeanen sluizen 120 miljard aan belastinggeld weg

De rijksten onder ons sluizen miljarden belastinggeld weg via offshore-constructies. Onder hen de Britse koningin en U2-zanger Bono. 

Dat blijkt uit de Paradise Papers, die inzicht geven in de praktijken van enkele van de rijkste mensen en grootste bedrijven. Denk aan ondernemers, koningen en popsterren, denk aan Nike, Apple, Facebook, BNP Paribas en DHL. De Franse econoom Gabriel Zucman schat dat multinationals over de hele wereld elk jaar meer dan 600 miljard euro overmaken naar slimme constructies in belastingparadijzen. 

Ook de meest vermogende mensen op aarde doen niet anders. Zucman schat dat multimiljardairs als de Britse koningin alleen al vanuit de Europese Unie voor 120 miljard aan belasting ontduiken, wereldwijd voor 350 miljard. Geld dat de schatkist van de EU-landen dus misloopt. Om een idee te geven van de omvang van het ontduiken: 120 miljard euro is ongeveer wat Nederland het komend jaar in totaal uitgeeft aan zorg- en onderwijskosten. Het is bijna twee keer zoveel als wat de hele EU in 2016 heeft uitgegeven aan humanitaire hulp. Zou het cash worden uitgekeerd dan krijgt elke Nederlander ruim 7000 euro overgemaakt. 

Mag het? 
Juridisch kan het allemaal. En dat weten ze, die superrijke belastingontduikers die gebruikmaken – of misbruik, volgens sommigen – van de internationale mogelijkheden die er zijn om hun geld elders goedkoper te parkeren. Door een leger van experts in te huren kan iedere miljardair zich miljoenen besparen. Moreel ligt het wel gevoelig – vandaar de ophef – als je bijvoorbeeld als succesvol Nederlands ondernemer wel profiteert van Nederlandse instituties en infrastructuur (betaald door de meeste belastingbetalers) maar er zelf niet of maar heel weinig aan wil bijdragen. 

Volledig scherm
Britse koningin Elizabeth. © EPA

Multinationals aanpakken is lastig. Apple zou bijvoorbeeld alweer rondshoppen voor een nieuwe belastingconstructie in de Caraïben nadat het zijn constructie via Ierland had moeten opdoeken. Vorig jaar gaf de Europese Commissie Apple daarvoor nog een boete van 13 miljard euro.

Trump

De Amerikaanse minister van Handel, Wilbur Ross, is niet blij met de laatste onthullingen. Hij ‘vergat’ bij zijn aanstelling aan te geven dat hij belangen heeft in een scheepvaartbedrijf, Navigator. Dat bedrijf doet zaken doet met het Russische bedrijf Sibur, dat dan weer in handen is van de schoonzoon van de Russische president Poetin.

Achttien maanden nadat de Panama Papers voor opschudding zorgden, zijn er nu dus de Paradise Papers. Die tellen in totaal 13,4 miljoen documenten die vorig jaar werden gelekt naar de Süddeutsche Zeitung

Volledig scherm
Wilbur Ross. © REUTERS

Waar de Panama Papers de interne administratie van één kantoor (Mossack Fonseca) vormen, beslaan de Paradise Papers databestanden van verschillende offshore bronnen. Omdat het veel te veel was om dat allemaal uit te zoeken, heeft de Duitse krant de data gedeeld via het International Consortium of Investigative Journalists (ICIJ) met 382 journalisten in 67 landen. De meeste documenten zijn afkomstig uit de vertrouwelijke administratie van het in onder meer Bermuda gevestigde juridisch advieskantoor Appleby.

In de Paradise Papers zitten e-mails van de vermogende klanten en ook contracten. Anders dan bij de Panama Papers, gaat het minder om het witwassen van crimineel geld als wel om het ‘legaal’ ontduiken van belastingen, op de grenzen van het toelaatbare, aldus de Franse krant Le Monde. Bij Appleby waren 700 werknemers daar fulltime mee bezig.

Belangenverstrengeling

Veel vragen dus, rond het handelen van de Amerikaanse minister van Handel Wilbur Ross. Niet alleen levert zijn rederij diensten aan Kirill Shamalov, de schoonzoon van Russisch president Vladimir Poetin, maar ook aan andere Russische oligarchen. Een aantal daarvan staat op de Amerikaanse sanctielijsten vanwege de Russische inval in Oekraïne. In de Amerikaanse media ligt Ross daarom nu zwaar onder vuur vanwege mogelijke belangenverstrengeling. Als minister van Handel moet Ross bijvoorbeeld president Trump adviseren over het sanctieregime.

Vervelend voor Trump zijn ook de onthullingen rond Facebook en Twitter. Uit Paradise Papers blijkt dat Yuri Milner, Russisch miljardair en belangrijk investeerder in zowel Facebook als Twitter, nauwe financiële banden had met twee bedrijven die eigendom zijn van de Russische overheid.

De linken tussen Milner, Twitter en Facebook waren al bekend. Maar zijn relatie met de financiële instellingen van het Kremlin is nieuw. Diezelfde Milner heeft ook tonnen geïnvesteerd in het bedrijf Cadre, waarvan een van de oprichters niemand minder is dan Jared Kushner, de schoonzoon van Donald Trump die ook in opspraak kwam vanwege zij contacten met de Russen. 

Volledig scherm
De Amerikaanse president Donald Trump. © AFP

Het is allemaal koren op de molen van tegenstanders van de president, die menen dat het Kremlin invloed had op Twitter en Facebook bij het verspreiden van ‘fake news’ tijdens de presidentverkiezingen.

Koningin

Ook koninklijke reputaties worden niet gespaard. Spraakmakend is de naam van de Britse Queen. Zij zou via het hertogdom van Lancaster geld gestort hebben in een fonds op de Kaaimaneilanden dat via daar belegd werd in onder andere een drankenhandelaar en een winkelketen in meubels en huishoudartikels. Buckingham Palace reageert niet op dit soort onthullingen.

In totaal sluisde de financiële adviseurs van Elizabeth ruim 11 miljard euro weg naar offshore fondsen. Uit de documenten blijkt ook dat de Queen investeerde in een dubieus en inmiddels failliet bedrijf dat tegen extreem hoge rente op afbetaling huishoudapparaten verkoopt aan Britse consumenten.

Uitgekookt met geld omgaan deed ook de Jordaanse koningin Noor. Zij heeft 'trusts' op het belastingvriendelijke Jersey, een van de Kanaaleilanden. De weduwe van koning Hoessein laat de onderzoekers van de Paradise Papers weten dat zij haar fortuin met 'de hoogste ethische en wettelijke normen' beheert.

Popsterren

Volledig scherm
Zanger Bono. © REUTERS

Voor U2-zanger Bono is het niet de eerste keer dat zijn naam boven komt in onderzoeken naar belastingontwijking. Nu leidt een spoor naar Malta, waar maar 5 procent belasting moet worden afgedragen. Via het eiland investeerde de Ierse zanger in een Litouws shoppingcentrum. Zijn woordvoerster meldde dat de zanger, die het goed voorheeft met de wereld, 'een passieve, minderheidsinvesteerder was' en dat het bedrijf in 2015 werd opgeheven.

Formule1-kampioen Lewis Hamilton blijkt via allerlei schimmige constructies voor weinig een privévliegtuig te kunnen onderhouden. Het bedrijf staat geregistreerd op het belastingvriendelijke eiland Man.

Volledig scherm
Lewis Hamilton. © Getty Images