Volledig scherm
Kapitein Heinrich Lehmann-Willenbrock wordt in de film ‘Das Boot’ gespeeld door Jürgen Prochnow. © kosteloos

Schrijver 'Das Boot’ zweeg over zijn werk als nazi-propagandist

De man die de verfilmde bestseller ‘Das Boot’ schreef blijkt achteraf veel actiever te zijn geweest voor de nazi’s dan tot dusverre gedacht. De in 2007 overleden auteur en kunstverzamelaar Lothar-Günther Buchheim stond er zelfs goed op bij Adolf Hitler en diens propagandachef Joseph Goebbels.

‘Das Boot’ is een met zes Oscarnominaties bekroonde, West-Duitse, oorlogsfilm uit 1981, gebaseerd op het boek van Buchheim dat in 1973 verscheen. Daarvan werden meer dan drie miljoen exemplaren verkocht, in 18 talen waaronder Nederlands. Het meeslepende verhaal gaat over de bemanning van de Duitse onderzeeër U 96 die over de Atlantische Oceaan kruist en geallieerde schepen tot zinken te brengen. Kapitein Heinrich Lehmann-Willenbrock wordt door Jürgen Prochnow gespeeld, de wat naïeve oorlogsverslaggever die het allemaal noteert, luitenant Werner, wordt vertolkt door de Duitse zanger Herbert Grönemeyer.

Discreet

Luitenant Werner is het alter ego van Lothar-Günther Buchheim. In boek en film komt hij naar voren als iemand die het geleidelijk aan helemaal gehad heeft met het naziregime. Buchheim hield zijn echte rol altijd klein en discreet. Maar in zijn boek ‘U 96 - Realität und Mythos: Der Alte und Lothar-Günther Buchheim‘, onthult de Duitse journalist Gerrit Reichert nu dat de auteur veel hoger in het nazi-apparaat zat dan hij na de oorlog deed voorkomen. Hij was een van de meest prominente leden van de SBK (‘Staffel der Bildenden Künstler’), een door de nazi's gestuurde organisatie die de Duitse aanvalsoorlog zo aantrekkelijk mogelijk moest verbeelden. De kunstenaars waren formeel onderdeel van de propagandadienst van het Duitse leger. Lothar-Günther Buchheim schilderde twee portretten van de Duitse admiraal Karl Dönitz. Hitler en Goebbels waren bewonderaars van zijn werk. Buchheim zou om die reden de nodige privileges hebben genoten.

Journalist Reichert vertelt tegen de Duitse krant Bild dat hij min of meer toevallig tegen de werkelijke status van Buchheim aanliep. ,,Eigenlijk wilde ik over de commandant van de U96 schrijven, over de mens achter de krijger die hij in de literatuur is geworden. Zo kwam ik bij Buchheim die na de oorlog zijn oorlogscarrière heeft opgepoetst. Van een snedige propaganda-expert werd hij plots een man met een hang naar pacifisme. Pas vlak voor zijn dood heeft hij een Amerikaanse historicus verteld over zijn activiteiten.”

Transparant

Buchheim had na de oorlog een fraaie carrière en stichtte onder meer een eigen kunstmuseum in het Duitse Bernried, vlakbij München. In januari staat daar toevallig een expositie over ‘Das Boot’ gepland. Volgens een woordvoerder van het museum is het belangrijk transparant te zijn. Om die reden heeft men het onderzoek van journalist Reichert dan ook ondersteund. ,,Iedereen zou zulk bronnenonderzoek moeten doen”, aldus de museumwoordvoerder. Journalist Reichert heeft het eerste exemplaar van zijn boek aangeboden aan de zoon van kapitein Lehmann-Willenbrock die in 1986 overleed. Diens verhaal blijft fascinerend. Inmiddels loopt het tweede seizoen van een nieuwe serie 'Das Boot’ die verder gaat waar de film ophield.