Volledig scherm
De gemeente Winterswijk. © Cultuur & Erfgoedpact Achterhoek

Kijk en ontdek: de Achterhoekse gemeenten als stillevens

fotoserieDOETINCHEM/WINTERSWIJK - Een beugelfles uit Groenlo, een stuk textiel uit Winterswijk, bodemvondsten uit Silvolde en militaire kruisjes uit Aalten. Op de stillevens van Louise te Poele zijn van allerlei details te ontdekken die het verhaal vertellen van de Achterhoekse gemeenten. Vanaf zondag zijn ze allemaal te zien in Groenlo, daarna gaan ze op reis door de regio.

,,We zochten naar een kunstzinnige vorm om samenhang en verschillen van de gemeenten te laten zien.'' Ester ter Haar, kwartiermaker van het Cultuur- en Erfgoedpact Achterhoek, ziet dat dit is gelukt. Het pact is een samenwerking tussen de DRU Cultuurfabriek, het Erfgoedcentrum, Stichting Achterhoek Toerisme en de culturele centra De Gruitpoort en Boogie Woogie. 

Louise te Poele (Winterswijk, 1984) kreeg de taak alle gemeenten een eigen gezicht te geven. De gemeenten waren zó onder de indruk dat ze de werken tentoon stellen. En dat gaat nu gebeuren. De Gelderlander zet alle werken op een rij. 

AALTEN

Volledig scherm
De gemeente Aalten. © Cultuur & Erfgoedpact Achterhoek

Een stilleven dat gebaseerd is op de rijke industrie en het imposante verzetsverleden. Van oudsher heeft Aalten een sterke band met textiel. Denk aan de thuiswevers, die linnen maakten van in de regio verbouwd vlas, en de latere fabrieken. De hoorn in het midden van het stilleven en de pijp links ernaast staan symbool voor de hoornindustrie. 

Het borstbeeldje aan de rechterkant is gemaakt naar het evenbeeld van verzetsheld Jan Wikkerink, oftewel Ome Jan die een grote rol speelde in het verzet. De roze accenten verwijzen naar de belangrijke rol die vrouwen hebben vervuld tijdens de oorlog en de opkomst van de industrie.

BERKELLAND

Volledig scherm
De gemeente Berkelland. © Cultuur & Erfgoedpact Achterhoek

De belangrijkste rivier van deze gemeente, de Berkel, wordt in het stilleven verbeeld door het transparante folie dat als een rivier door de compositie heen kronkelt. Berkelland ligt op het Oost-Nederlands plateau. Dit plateau is miljoenen jaren geleden door krachten in de aardkorst omhooggeduwd. Eens vormde dat plateau de kust en waren er krijtrotsen die uittorenden boven de toenmalige Waddenzee. Hierdoor worden er vandaag de dag nog heel veel bijzondere fossiele vondsten gedaan in de Berkellandse klei. Daarom siert een haaientand het stilleven.

Rechts vooraan ligt een bordje met melkpoeder, verwijzend naar de melkpoederfabriek in Borculo en de levendige en diverse industrie. Want laat Beltrum ook nog eens een grote klompenfabriek hebben.

BRONCKHORST

Volledig scherm
De gemeente Bronckhorst. © Cultuur & Erfgoedpact Achterhoek

Gijs Jolink, een van de organisatoren van de Zwarte Cross en inwoner van Bronckhorst, werkte mee aan dit werk. Gekozen werd voor een haas en roze achtergrondkleur, naar het gemeentelogo.

De haas houdt twee objecten vast: een geblokte theedoek, die verwijst naar de band Normaal. Zanger en Hummeloër Bennie Jolink treedt vaak op in een pak gemaakt van dezelfde stof. De haas houdt ook een Charles Dickenshoed vast, want het Dickens Museum was jarenlang in het stadje Bronkhorst gevestigd.

Wat natuurlijk niet mag ontbreken is eten. Bronckhorst is namelijk een echte 'foodgemeente'. De aardappel op de voorgrond staat voor Aviko en de appels, citroenen en oesterzwammen zijn afkomstig van fruitbedrijf Horstink in Rha. De oesterzwammen liggen bovendien op een bijl. Deze bijl verwijst naar de traditie met bielemannen.

DOESBURG

Volledig scherm
De gemeente Doesburg. © Cultuur & Erfgoedpact Achterhoek

De kleuren rood en wit voeren duidelijk de boventoon. Ze zitten dan ook in het wapen van Doesburg. Wat ook opvalt, is dat er op de achtergrond glazen objecten zorgvuldig zijn opgestapeld. Deze 'torens' verwijzen naar de toren van de Grote- of Martinikerk, de hoofdkerk van de gemeente.

In het stilleven zijn enkele authentieke Doesburgse specialiteiten verwerkt. In het midden bijvoorbeeld staat een potje met de letters D en M erop, daarin zit Doesburgsche Mosterd, waar ook de twee mosterdspatels rechts naar verwijzen. Rechts op de voorgrond zijn Hanze Balletjes terug te vinden, een snoepje gemaakt van koffie en karamel. 

Links op de glazen schaal onder de meloenen liggen gedroogde wijnbladeren uitgestald liggen naast kruidnagel en pepers. Een symbool voor de multiculturele samenleving én het rijke handelsverleden van Doesburg als Hanzestad. De sabel verwijst naar de vestingwerken van militair en bouwkundige Menno van Coehoorn. Hij ontwierp verdedigingswerk De Hoge Linie.

DOETINCHEM

Volledig scherm
De gemeente Doetinchem. © Cultuur & Erfgoedpact Achterhoek

In het stilleven van Doetinchem ligt een groot accent op het archief dat in het Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers bewaard wordt. De twee oudste archiefstukken van Nederland liggen er opgeborgen: twee schutbladen van perkament met teksten van Gregorius de Grote uit de negende eeuw.

De eieren verspreid over de compositie zijn een letterlijke verwijzing naar de manier waarop de stad Doetinchem is gevormd. Het historische centrum wordt 'het ei' genoemd en de twintigste-eeuwse woonwijken eromheen dragen de bijnaam 'de schil'. Doetinchem is flink getroffen door bombardementen uit de Tweede Wereldoorlog, maar in de middeleeuwen werd de stad geteisterd door stadsbranden, gesymboliseerd door het rode lint. De originele oorkonde die Doetinchem stadsrecht gaf, ging hierbij verloren. De stempel links vooraan verwijst daarnaar.

MONTFERLAND

Volledig scherm
De gemeente Montferland. © Cultuur & Erfgoedpact Achterhoek

Een carnavalsgemeente bij uitstek, blijkt wel uit de 'steek' van prins carnaval en de fazantenveren die daar normaal gesproken op bevestigd zijn. De grote sleutel op de voorgrond heeft ook met carnaval te maken: de burgemeester draagt dan immers de stadssleutel voor een paar dagen over aan prins carnaval.

Maar in dit stilleven heeft de sleutel een dubbele betekenis. Hij staat namelijk eveneens voor het feit dat Montferland een grensgemeente is. Ook de koffieboontjes links vooraan verwijzen naar de grens. Door Montferland liepen veel smokkelroutes, zo werden producten over de Nederlandse-Duitse grens gesmokkeld. 

Over tafel lopen in het midden enkele soldaatjes die verwijzen naar de Eerste Wereldoorlog. Ondanks dat Nederland neutraal was, brachten de Duitsers op verschillende plekken langs de grens verdedigingswerken aan. Die loopgraven en zelfs bunkers zijn nog steeds te vinden in het Bergherbos. Het potje boter in het midden van de compositie verwijst naar de Eltener Butternacht.

OOST GELRE

Volledig scherm
De gemeente Oost Gelre. © Cultuur & Erfgoedpact Achterhoek

Een kleurrijk spektakel voor de gemeente Oost Gelre. Dat komt bovenal door de prominent aanwezige dahlia's, die alles te maken met het bloemencorso in Lichtenvoorde. Het feestelijke en expressieve stilleven verwijst naar de vele festivals in de regio. Op de voorgrond staan soldaatjes over de hele breedte van de compositie. Zij verwijzen naar de Slag om Grolle.

Rechts van het midden is een steen te zien, een uitbundige vertaling van de zogenaamde Lichtenvoordse Kei. In het midden de bekende beugelfles van Grolsch, verwijzend naar het Grolsch-bier dat in 1615 voor het eerst in Groenlo gebrouwen werd door Willem Neerfeldt.

Aan weerszijden van het flesje staan twee Grolse wanten, al meer dan honderd jaar geleden gebreid door herders die rond Groenlo hun schapen hoedden.

OUDE IJSSELSTREEK

Volledig scherm
De gemeente Oude IJsselstreek. © Cultuur & Erfgoedpact Achterhoek

Dit stilleven wordt gedomineerd door de kleur groen, die verwijst naar de natuur die Oude IJsselstreek kenmerkt en die ook in het gemeentelogo terug te vinden is. Prominent aanwezig zijn de oranje pannen, onderdeel van de terracotta emaille potterie gemaakt in de DRU.

De vissen die de middelste pan omsingelen staan symbool voor de Oude IJssel, waar de gemeente zijn naam aan te danken heeft. Op de theedoek aan de rechterkant ligt een brok 'oer': de grond waaruit ijzer werd gedolven en die het ontstaan van de ijzerindustrie in Ulft verklaart. Om de pannen heen liggen allerlei bodemvondsten uit Silvolde. Vooraan links van het midden is een een mannetje aan het werk met een zeis. Dit verwijst naar de landbouwhistorie en de opkomst van de houtverwerking in Varsseveld.

Het parfumflesje in de linkerzijde van de compositie verwijst naar de verloren weelde van kastelen.

WINTERSWIJK

Volledig scherm
De gemeente Winterswijk. © Cultuur & Erfgoedpact Achterhoek

Een van de belangrijkste invloeden voor dit werk is schilder Piet Mondriaan, die een groot deel van zijn jeugd in Winterswijk doorbracht. De achtergrondkleur van het stilleven (links) verwijst naar het primaire kleurgebruik van de schilder. Een echte Mondriaan is het doek rechts niet, maar het is wel een stuk textiel vervaardigd door Weverij Gaudium, een textielfabriek uit Winterswijk met internationale bekendheid. De rijke textielindustrie wordt verder gesymboliseerd door de vele verticale vormen in het stilleven: als een echo van 'fabriekstorens'. Uit een van de glazen torens komt zelfs rook.

De spoelen en het vlas verwijzen naar de soorten textiel die door de jaren heen in Winterswijk geproduceerd zijn. De tricot-singlets linken naar de Tricotfabriek, die nu fungeert als appartementencomplex.

Panelen op rondreis
De negen werken worden geprint op 'groter dan levensechte panelen' voor een reizende expositie door de Achterhoek. Het programma ziet er als volgt uit:

Oost Gelre // De Mattelier - start zondag 23 september
Berkelland // hal gemeentehuis – start maandag 5 november
Doetinchem // Stadsmuseum – start donderdag 6 december
Bronckhorst // hal gemeentehuis – start woensdag 9 januari
Aalten // gemeentehuis – start woensdag 13 februari
Doesburg // Raadskelder – start woensdag 13 maart
Montferland // gemeentehuis – start woensdag 3 april
Winterswijk // gemeentekantoor– start woensdag 8 mei
Oude IJsselstreek // DRU – start woensdag 12 juni

De Gelderlander gebruikt je persoonsgegevens om deze reactie te kunnen plaatsen. Meer informatie vind je in ons privacy statement. Reacties van mensen die de nickname anonymous, anoniem of een variant daarop voeren, worden niet geplaatst.

In samenwerking met indebuurt Doetinchem

Achterhoek