Volledig scherm
Terug naar de jaren 40 met de paarden die zojuist het 6-veld kanon hebben afgeleverd. © Herman Stöver

Vrijheidsfestival in Ede slingert bezoeker terug naar 1940

EDE Het leek heel even oorlog, zaterdag rond het middaguur op het kazerneterrein in Ede. Kanonschoten, dravende paarden, wapengekletter en mannen in historisch legergroen. Een kleine vijfhonderd bezoekers van het Edese vrijheidsfestival waanden zich in de meidagen van 1940.

Ed van Seters van het Platform Militaire Historie Ede (PMHE) dat het festival organiseert, glundert. Hij blijft een militair in hart en nieren hoewel het al even geleden is dat hij is afgezwaaid. Rondom De Smederij, het nieuwe informatiepunt van het PMHE, ziet het groen van de mannen in militaire outfits uit de jaren dertig. 

De organisatie heeft een aantal historische militaire genootschappen ingevlogen om gevechtshandelingen uit de meidagen van 1940 na te bootsen. Het 6-veld kanon getrokken door paarden vuurt demonstratieschoten af, waarvan vooral de honden van de bezoekers enorm schrikken. Verderop het terrein heeft een groep soldaten een bivak opgezet. Naast De Smederij glimt een originele pantserwagen. Hij is van de broers Hans en Ruud Bosman. Het Nederlandse leger had aan het begin van de Tweede Wereldoorlog maar twaalf van dergelijke voertuigen, vertellen ze. Toen Duitsland Nederland binnenviel stonden er drie opgesteld in bosgebied De Sysselt in Ede. 

Ierland

De pantserwagen van de Bosmannen is niet een van deze Nederlandse twaalf. Die van hen stamt wel uit dezelfde periode, maar komt uit Ierland. De broers hebben de wagen wel helemaal teruggebouwd naar het Nederlandse model. Het gevaarte komt uit Leimuiden en kan niet zelf rijden, maar is door een door het PMHE gecharterde dieplader opgehaald. 

Voor alle moeite die zaterdag was gestoken in het militair machtsvertoon was het bijna jammer dat Ede niet uit echt uitliep om het vrijheidsfestival mee te vieren. De organisatie schatte het aantal bezoekers op een kleine vijfhonderd. Toch is Van Seters tevreden: ,,Het gaat niet om kwantiteit maar om kwaliteit.’’ Voor het derde jaar vestigt het PMHE nu de aandacht op de bevrijding van Ede, 17 april 1945, los van landelijke Bevrijdingsdag. Van Seters vindt deze aparte herdenking zo belangrijk, omdat er rondom Ede zwaar is gevochten. ,,Wij zijn niet bevrijd door een handtekening in Wageningen. Hier is gevochten om iedere centimeter’’, memoreert hij. 

Het PMHE zoemt dit voorjaar in op de meidagen van 1940. Toen Ede, net als in september 1944 en in mei 1945, tussen de linies lag. Een vader en zoon schuifelen in De Smederij aandachtig langs de geëxposeerde spulletjes uit de meidagen van 1940: nieuwsbladen van de Nederlandsche Weermacht, zoals het leger toen nog heette, bajonetten en militaire etensblikken. Of ze zelf ook een apart gevoel hebben bij de bevrijding van Ede? ,,Nee’’, zegt de vader met een lach. ,,We waren gewoon even nieuwsgierig naar dit informatiecentrum. Ik weet dat er kazernes in Ede zijn geweest, maar verder weet ik er niet veel van.’’ 

Fotowand

Dat geldt niet voor Cor Landman. De Edenaar is vrijwilliger bij het PMHE en weet alles over de meidagen. Aan de hand van de fotowand in het infocentrum laat hij deze periode tot leven komen. Er is inderdaad behoorlijk gevochten. Voorposten bij café De Kade, inundatie van het Binnenveld, de Nederlandse cavalerie die terugtrekt over de Stationsweg en de inslag van een granaat in het huis van dokter Jagtenberg aan de Stationsweg.

Landman (‘vroeger was ik een pacifist’)  vindt het wel belangrijk dat de verhalen uit de Tweede Wereldoorlog verteld blijven. Zijn vader heeft de bombardementen op Rotterdam meegemaakt en was later actief in het KNIL (Koninklijk Nederlands-Indisch Leger), maar deelde nooit iets van zijn ervaringen met zijn kinderen. Dat vindt Landman best jammer, hoewel hij het gezien de tijdsgeest kan begrijpen. Mogelijk dat het hem daarom extra aan gelegen is, informatie te geven via het PMHE. Als hij twee kinderen van een jaar of tien met hun mobieltjes foto’s ziet maken van de mannen in legergroen, haast hij zich naar het grut. Of ze geen selfies willen met de militairen. De kids kijken een beetje bedremmeld en vol ontzag naar het groen. ,,De militairen zijn zo goed als uit het straatbeeld verdwenen’’, zegt hij even later. ,,Laatst hoorde ik een kind bij het zien van een soldaat tegen zijn ouders zeggen: ,,Kijk een militaire meneer. Ze kennen het woord soldaat niet meer.’’

De Gelderlander gebruikt je persoonsgegevens om deze reactie te kunnen plaatsen. Meer informatie vind je in ons privacy statement. Reacties van mensen die de nickname anonymous, anoniem of een variant daarop voeren, worden niet geplaatst.

In samenwerking met indebuurt Ede

De Vallei