Volledig scherm
‘Creator/Destroyer’: drie stemmen, twee basklarinetten, twee cello’s en een piano © Maarten Ornstein

‘Creator/Destroyer’: gortdroge elementaire fysica verpakt in een cantate

KlassiekNIJMEGEN - In zijn cantate Creator/Destroyer stelt componist en saxofonist Maarten Ornstein vanuit meerdere invalshoeken het befaamde deeltje van Peter Higgs centraal. Op 24 november is het moderne muzikale uitstapje naar de elementaire fysica in Nijmegen te horen.

In de zomer van 2012 stonden de kranten er vol van. In Zwitserland toonde een versnellingsmachine het bestaan van het higgsdeeltje aan. Componist en saxofonist Maarten Ornstein werd door de belangrijke ontdekking in de elementaire fysica gegrepen en ging er mee aan de slag. Voor de tekst tekende Dana Linssen.

Quote

De materie over het higgsdeeltje is al ingewikkeld genoeg

Maarten Ornstein

Het resultaat: een heuse cantate Creator/Destroyer voor drie stemmen van vijf kwartier die 24 november in de Nijmeegse Vereeniging wordt uitgevoerd. Met in de begeleiding twee basklarinetten, twee cello's en een piano. Inderdaad, een laag klinkend instrumentarium, aldus de componist. Lekker 'houtig' van klank, maar niet alleen maar duister gekleurd. De opvallend krachtige naam van het werk is een samenvoeging van schepper en verwoester. Een tegenstelling die net zo min te bevatten is als de natuurkundige ontdekking waar het hier allemaal om draait.

Het higgsdeeltje was voor Ornstein een ver-van-mijn-bedshow tot het door de ontdekking wereldwijd sterk in de belangstelling kwam. ,,Ik vroeg me af wat zo fascinerend was aan dat minuscule stukje, waarvan het bestaan in 1964 gesuggereerd werd door de natuurkundige Peter Higgs en waarvan nu alleen de afdruk is waargenomen. Tevens hielden me de mensen bezig die er naar op zoek zijn."

,,Ik moest denken aan de wetenschapper die de hele dag in het lab zit en 's avonds gewoon thuiskomt. En aan de werklui die de kilometers lange deeltjesversneller, waarin de deeltjes met ionen worden gebombardeerd, moeten schoonmaken. Waarom zoeken we maar door en willen we alles weten? Dat heb ik allemaal in de cantate verwerkt. De luisteraar krijgt een idee wat de vragen zijn en waarom we die kunnen stellen. Ook wordt duidelijk gemaakt dat die vraagtekens niet zomaar opgelost kunnen worden."

Schoonmakers

Volledig scherm
Maarten Ornstein © Maarten Ornstein

Zo komen in Creator/Destroyer de schoonmakers aan het woord. Peter Higgs wordt ten tonele gevoerd op het moment dat hij ontroerd het nieuws van de ontdekking tot zich neemt. Ook het geld van de Zwitserse banken krijgt aandacht in de afwisselend Nederlandse, Engelse, Duitse en Franse teksten. Van een theatrale handeling is geen sprake. De muziek klinkt als een mix van modern klassieke muziek en jazz, beslist geen opera.

,,De materie is al ingewikkeld genoeg", meent Ornstein. ,,Het publiek moet het wel kunnen volgen. Daarom ontbreekt humor niet. Een van de verrassende momenten is de uitleg hoe je thuis de Big Bang kunt nadoen."

Inmiddels weet de componist hoe luisteraars op zijn cantate reageren. Ornstein: ,,Je gelooft het niet maar mensen zijn ontroerd door zoiets als gortdroge elementaire fysica. De veelheid van invalshoeken, van de wetenschapper tot de schoonmaker: het raakt ze. Dat je na het aantonen van het bestaan van het Higgsdeelte met meer vragen achterblijft, dat zadelt ons natuurlijk wel op met een open einde."

Cantate Creator/Destroyer van Maarten Ornstein door ensemble met Maarten Ornstein (basklarinet): 24/11 Nijmegen (De Vereeniging 20.15u).