Volledig scherm
Bart Chabot pleit voor mondige patiënten © Jacqueline de Haas

'Arts is geen almachtige God die alleen beslist'

Chabot in de bresPatiënten willen meebeslissen over de behandeling van hun ziekte. In de spreekkamer beslist de arts nog te vaak in zijn eentje, vindt cabaretier Bart Chabot (62).

Komt een man - Bart Chabot (62) - bij de dokter. Hij heeft een gesprek over zijn brughoektumor. Het duurt misschien veertig minuten, maar Chabot heeft niet het gevoel dat de arts aandachtig luistert. ,,Hij had alleen oog voor zijn computerscherm en keek me nauwelijks aan.''

Komt Chabot bij de dokter om te praten over de behandeling. De tumor is groot en zit diep. ,,Hij zei dat ik naar een ander ziekenhuis moest om de tumor operatief te laten verwijderen. Ik ging mezelf verdiepen in de mogelijkheden. Een bevriende neuroloog zei: opereren is behoorlijk ingrijpend en risicovol. Heb je gedacht aan bestraling?''

Zo kwam Chabot in Tilburg waar ze behandelen met Gamma Knife, een bestralingstoestel. ,,De eerste arts adviseerde me dat niet te doen en te opereren, maar ik koos voor bestraling. Godzijdank. De tumor is onder controle. Bij een gebroken been is er één oplossing, maar soms zijn er meerdere behandelmogelijkheden.''

Interesse tonen

Quote

Vervelend als de de patiënt het idee heeft niet betrokken te zijn bij de beslissing

Huib Cense
Volledig scherm
Dr. Huib Cense. © AD/Suzanne van de Kerk

Ander voorbeeld. Komt Chabot bij een cardioloog vanwege zijn hartritmestoornissen. Het eerste wat de arts doet, is hem condoleren met het overlijden van zijn goede vriend Joost Zwagerman. Zo hoort het dus, zegt Chabot. ,,Het is belangrijk dat de arts interesse toont en zich verdiept in de patiënt.''

In de communicatie valt volgens Chabot veel te verbeteren. De dichter, schrijver en cabaretier - in bezit van een omvangrijk medisch dossier - is ambassadeur van de campagne 'Betere zorg begint met een goed gesprek' van Patiëntenfederatie Nederland, de Federatie Medisch Specialisten en de ziekenhuizen. Uit onderzoek van de Patiëntenfederatie blijkt dat artsen nog vaak alleen beslissen welke behandeling het best is voor een patiënt. Bijna de helft van de ondervraagden krijgt slechts één behandeling voorgelegd door de arts. Patiënten vinden dat ze te weinig inspraak hebben en dat artsen onvoldoende rekening houden met hun persoonlijk situatie, wensen en behoeften.

,,Artsen hebben de toelichting van de patiënt nodig om een goede diagnose te stellen'', zegt Dianda Veldman, directeur van Patiëntenfederatie Nederland. ,,Het is belangrijk een behandeling te kiezen die het best bij iemand past en rekening te houden met hun leefsituatie.''

18 seconden luisteren

Uit onderzoek is eens gebleken dat artsen gemiddeld 12 tot 18 seconden luisteren naar het verhaal van de patiënt voordat ze die onderbreken om een diagnose te stellen. Veldman: ,,Lang niet alle artsen beheersen de techniek om vragen te stellen. De oudere generatie is opgeleid voor medische zaken, niet voor gespreksvoering. Patiënten vinden zo'n gesprek spannend en vergeten vragen te stellen. Ze denken: de arts zal het wel beter weten.''

De Patiëntenfederatie adviseert om vragen van tevoren op te schrijven ('wat zijn de mogelijkheden, wat zijn de voor- en nadelen en wat betekent dat in mijn situatie') en iemand mee te nemen. Want in de stress hoort of begrijpt een patiënt niet alles wat gezegd wordt.

Als patiënten meer betrokken worden, heeft dat zowel voor ziekenhuizen als patiënten voordelen. Patiënten zijn loyaler aan een behandeling waar ze zelf achter staan. Dat kan de behandeltijd ten goede komen.

Samen beslissen

Quote

Lang niet alle artsen beheersen de techniek om vragen te stellen. De oudere generatie is opgeleid voor medische zaken, niet voor gespreks­voe­ring

Dianda Veldman, directeur Patiëntenfederatie

Het advies van de arts en de wens van de patiënt moeten even zwaar wegen, vindt Patiëntenfederatie Nederland. ,,Samen beslissen betekent niet dat een patiënt op de stoel van de dokter gaat zitten'', zegt Veldman. ,,Maar patiënten willen serieus genomen worden. Ze hebben ook het idee dat ze een belangrijke bijdrage kunnen leveren. Er is een kloof tussen waar ze behoefte aan hebben en wat ze krijgen.''

Er is een mentaliteitsverandering nodig, zegt Bart Chabot. Veel patiënten verlaten ontevreden de spreekkamer na een gesprek, blijkt uit eerder onderzoek. ,,Ze hebben het niet begrepen, of hebben het gevoel dat ze niet gehoord worden en geen serieuze bijdrage aan het gesprek hebben geleverd. Een arts is geen almachtige God die alleen beslist. Artsen moeten veel meer uitgaan van de gelijkwaardigheid en over sociale talenten beschikken.''

De Federatie Medisch Specialisten ziet vooruitgang - vier jaar geleden zei nog 63 procent van de patiënten dat ze geen keuzemogelijkheden kregen, nu nog 48 procent - maar erkent dat het beter moet. ,,Het is vervelend als patiënten het idee hebben niet betrokken te zijn bij de beslissing over hun behandeling'', zegt vicevoorzitter Huib Cense. ,,Als er meerdere mogelijkheden zijn, moet je dat vertellen. Soms is maar één behandeling mogelijk, dan moet je ook goed uitleggen wat de consequenties zijn van niet behandelen.''

Ivoren toren

Cense is ook voorzitter van de Raad Kwaliteit binnen de federatie. ,,In ons visiedocument 2025 staat dat een specialist zich meer moet opstellen als een coach en adviseur, en niet als een paternalistisch figuur in een ivoren toren. De tijd dat een arts vertelt wat er moet gebeuren, is voorbij. We moeten kijken naar de patiënt als geheel. Aan gespreksvoering wordt veel aandacht besteed in de opleiding. Als je de juiste vragen stelt, hoeft het niet veel tijd te kosten.''

Cense voert als maag-darmchirurg vaak heftige gesprekken. Als een patiënt kanker heeft, zijn er maar twee mogelijkheden: wel of niet opereren. ,,Soms wil een patiënt echt niet geopereerd worden. Dat vind ik als arts soms lastig, maar dat is het recht van de patiënt.''

Bij enkele aandoeningen zijn voor patiënten consultkaarten ontwikkeld. Daarop staan de verschillende behandelmogelijkheden, zodat artsen en patiënten samen alle opties kunnen bespreken en samen kunnen beslissen wat de beste keuze is. ,,Artsen vinden dat waardevol. Wij moeten vanuit onze expertise aangeven wat de mogelijkheden zijn, maar uiteindelijk beslist de patiënt welke hij de beste vindt.''