Volledig scherm
Sybrand Buma © ANP

Buma: Het is tijd voor surveillance op internet

interviewRusland voert een ‘koude oorlog op het internet’ en Nederland moet zich daar tegen wapenen, vindt CDA-leider Sybrand Buma. Hoog tijd voor een autoriteit die het onlineverkeer in de gaten houdt, zegt hij. ,,We moeten niet naïef zijn.’’

Quote

Deze manier van oorlogsvoe­ring werkt niet met tanks, maar nestelt zich in je hoofd

,,Hier.” Sybrand Buma grist een A4-tje uit een stapeltje papieren voor zich. ,,Op de dag dat minister Hennis aftrad, werd vanaf Russische Twitter-accounts honderden keren de hashtag #hennisdebat geretweet. Dat blijkt uit een monitor van een Amerikaanse universiteit. Hennisdebat werd daardoor trending. Het effect daarvan is dat wij denken: zó, dat debat krijgt online veel aandacht, het speelt in Nederland. Maar de lezers weten niet wie daar achter zitten. Dat is toch scary, dat we dat niet weten?’’

Waar bent u zo bang voor?
,,Het gaat erom dat we alert zijn. Rusland voert een koude oorlog op het internet. Het land infiltreert en beïnvloedt de publieke opinie. Daar waar destabilisatie op de loer ligt, zijn de Russen online actief. Dat was bij de Brexit, bij de Amerikaanse presidentsverkiezingen en onlangs bij het Catalaanse onafhankelijksreferendum. Vroeger had je een leger nodig om de democratie in een ander land te beïnvloeden, nu hoef je soms nog niet één procent van de bevolking te bereiken om het verschil te kunnen maken. Kijk hoe klein de verschillen waren bij de verkiezingsuitslag in Amerika.’’

Quote

Wilders is naïef. Denkt hij nou echt dat hij in Moskou het ware verhaal te horen krijgt? Kom nou

PVV-leider Geert Wilders gaat op bezoek in Rusland. Heeft hij een punt dat we lijden aan Russofobie?
,,Ik vind het heel zorgelijk dat een Nederlandse politicus zo’n positie inneemt. Een volksvertegenwoordiger moet juist ons land beschermen. Wat Rusland doet is gevaarlijk voor de democratie. De Krim is bezet, de oorlog in Oost-Oekraïne is opgestookt. Het is het land van de BUK-raket waarmee de MH17 is neergehaald. En dan is er opeens een Nederlandse politicus die zegt dat Rusland zich terecht bedreigd voelt door de ‘oprukkende NAVO’! Zo’n term miskent het zelfbeschikkingsrecht van de Baltische staten. Zij hebben zelf gekozen voor aansluiting bij de EU, bij de NAVO. Alsof Rusland net als in de Koude Oorlog recht heeft op invloedssferen. Wilders is naïef. Denkt hij nou echt dat hij in Moskou het ware verhaal te horen krijgt? Kom nou.”

Minister van Binnenlandse Zaken Kajsa Ollongren kon maar één concreet voorbeeld noemen van Russische inmenging in Nederland. Overdrijft u niet?
,,Zolang we zaken niet zeker weten, kan ik me voorstellen dat onze inlichtingendiensten voorzichtig zijn met beschuldigingen. Maar bij het Oekraïnereferendum waren er genoeg aanwijzingen. We zitten dicht tegen het weten aan.”

Of weet u misschien meer, als lid van de commissie-Stiekem?
,,Nee. Dit vermoeden komt voort uit het feit dat de Russen op zóveel plekken actief zijn. Alleen is er nog niemand opgepakt. Elke keer als er spanning is, als ergens destabilisatie dreigt, duiken die Russische accounts op. Rusland heeft daar baat bij.’’

Quote

Wie het internet op gaat, betreedt de publieke ruimte, ook al zit je thuis op je zolderka­mer

Buma duikt opnieuw in zijn papieren en haalt een pagina uit de Frankfurter Allgemeine tevoorschijn. Hele en halve alinea’s zijn onderstreept.

,,Hier! Nog zo’n voorbeeld! Het is 2015, Berlijn. Een Russisch-Duits meisje is zoek. Op internet circuleert een verhaal waarin met een beschuldigende vinger naar een asielzoeker wordt gewezen. Dat wordt opgepikt: Russen demonstreren voor Duitse regeringsgebouwen. De Russische minister van Buitenlandse Zaken, Lavrov, gooit olie op het vuur en zegt in een interview dat Duitsland te weinig doet om Russen te beschermen. Maar later blijkt dat het meisje gewoon bij een vriendin sliep. En dat het internetverhaal uit Rusland kwam. Zo kun je zien hoe gevaarlijk dit kan zijn. De Russen stoken zelf een vuurtje op.”

Vindt u onwaarheden onze grootste bedreiging?
,,De dreiging is breder. Het gaat ook om hacken. In 2013 wist een aantal Iraniërs online in te breken in een dammetje vlakbij New York. Ze slaagden erin van een afstand de schuiven open te zetten. Nu was dat dammetje niet in gebruik en is er geen overstroming geweest, het was geen groot nieuws, maar het laat wel zien waartoe Iran in staat is. Onlangs was er een hack in de Rotterdamse haven. Een grote containeroverslag lag dagen stil. En we hebben geen idee wie er achter zat. Stel dat dat met onze stormvloedkering gebeurt. Daar moeten we ons tegen wapenen. Het risico op ontwrichting is te groot. Voor onze economie en onze veiligheid.”

Hoe dan?
,,We moeten af van het idee de digitale wereld als privédomein te zien, waar de privacywetgeving regeert. Wie het internet op gaat, betreedt de publieke ruimte, ook al zit je thuis op je zolderkamer. Op straat geldt een id-plicht, er hangen camera’s. Op internet is geen enkele bescherming. Mensen kunnen onder alias elkaar de huid volschelden, zonder dat iemand weet wie er achter zit.”

Quote

De kabel mag niet afgetapt worden, dus gaat veel communica­tie via Fi­fa-spelletjes. Daar moet je dus kunnen kijken

De privacywetgeving moet op de helling?
,,Privacy is belangrijk. Maar weet u wat zo interessant is aan de discussie over de nieuwe Wet op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten, de WIV? Dat is nou typisch een voorbeeld waarbij tegenstanders een overdreven sterke nadruk op privacy leggen. Maar als je een speld in een hooiberg zoekt, moet je die wel kúnnen vinden. Criminelen gebruiken allang geen telefoons meer. Want die worden aangestraald door zendmasten en die mogen afgetapt worden. De kabel niet, dus gaat veel communicatie via Fifa-spelletjes. Daar moet je dus kunnen kijken. Heel veel landen doen dit al zonder dat ze dat mogen, wij zijn tenminste zo netjes er een wet met veel waarborgen voor te maken. Om burgers te beveiligen op internet moeten we meer doen.”

U wilt een internetpolitie?
,,Dat zijn niet mijn woorden. Zo’n benaming roept bij mensen al gauw het gevoel op van ‘zie je wel, de politie wil weten wat ik online doe’. Ik wil dat er online gesurveilleerd wordt door een internetautoriteit. Zodat we bijvoorbeeld weten waar al die verspreide berichten op social media vandaan komen. Dat hoeft de politie niet te doen.”

Maar als u bang bent voor Russisch nepnieuws, kunt u toch ook gewoon het echte verhaal daar tegenover zetten?
,,Ik zal wel weer de kritiek krijgen dat ik de vrijheid van meningsuiting wil beknotten. Maar bij vrijheid van meningsuiting hoort transparantie. Bij dergelijke berichten staat niet netjes: dit bericht komt van de Russische overheid met de bedoeling uw land te destabiliseren. Deze manier van oorlogsvoering werkt niet met tanks, maar nestelt zich in je hoofd.’’

En hoe wilt u dan voorkomen dat mensen een valse identiteit hebben op internet?
,,Ik heb daar niet meteen een technisch antwoord op. Ik wil de discussie aanzwengelen en die begint bij bewustwording. Eigenlijk zet je op internet je deur open en laat je iedereen maar binnen. Maar als er in je huis is ingebroken, bel je normaal gesproken de politie. Bij criminaliteit op internet wordt veel te weinig aangifte gedaan. We moeten ons realiseren dat internet niet alleen vrijheid is, maar dat er net als in de publieke ruimte regels moeten gelden.’’

De Gelderlander gebruikt je persoonsgegevens om deze reactie te kunnen plaatsen. Meer informatie vind je in ons privacy statement. Reacties van mensen die de nickname anonymous, anoniem of een variant daarop voeren, worden niet geplaatst.