Volledig scherm
© Shutterstock

Supermarkten 'schijnheilig' over de bedreigde banaan

De banaan wordt bedreigd en zou gered kunnen worden, maar supermarkten dragen tot dusver niet bij aan onderzoek. ,,Supermarkten zijn schijnheilig'', zegt professor Gert Kema van de Wageningen Universiteit. 

Het is vandaag in de Verenigde Staten Nationale Bananendag, maar volgens Kema valt er niet veel te vieren. De banaan, ons favoriete fruit, wordt zwaar bedreigd door de extreem venijnige Fusarium-schimmel die rondwoekert op de bananenplantages. ,,Het is een wereldwijd probleem'', schetst Kema.

,,Het begon met het uitroeien van een geliefde bananensoort 
Gros Michel in de vorige eeuw. Daarvoor in de plaats kwam de Cavendish, die overal in de winkels ligt. Het probleem is dat de bananenplant tussen de 40 en 70 keer per jaar moet worden bespoten om de schimmel weg te houden. Het gif komt niet op de vruchten, maar erg duurzaam is het niet. Dat vertellen supermarkten niet aan de consument.''

Quote

Producen­ten stappen met de vuile aarde aan hun schoenen op het vliegtuig en besmetten de plantages elders

Gert Kema

Het zoeken van een nieuwe bananensoort - die niet bevattelijk is voor de nare schimmel - is een kwestie van lange adem. ,,Dat gaat niet van de ene op de andere dag, dat kost wel 10 tot 15 jaar. De bananenproducenten (reuzen als Dole en Chiquita) laten het tot dusver afweten als het gaat om onderzoek en ontwikkeling'', zegt Kema. ,,Het was lang trekken aan een dood paard. Daarom zijn we zelf maar begonnen met het ontwikkelen van een resistente soort.''

Langzamerhand groeit de interesse voor het Wageningse bedrijf dat voor dit doel is opgericht. ,,Chiquita is onlangs overgenomen door een Braziliaans bedrijf. Daarmee zijn we in gesprek. Ik was daar sceptisch over, maar ze mogen meedoen. En zo niet, dan gaan we zelf door.''

Vuile aarde

De bananenreuzen moeten iets doen, want de schimmel verspreidt zich. Kema's team heeft een manier gevonden om te achterhalen hoe de gevaarlijke schimmelziekte zich verspreid. ,,We zagen dat de sporen die we in Vietnam, Myanmar en Laos vonden identiek waren aan die in Zuid-China. Dan weet je dat de producenten ze hebben verspreid. Die stappen met de vuile aarde aan hun schoenen op het vliegtuig en besmetten de plantages elders.'' Hierdoor belandt de schimmel langzamerhand ook in de schone gebieden.

De consument kan meehelpen, vindt Kema, om de banaan te redden. ,,Ze kunnen de supermarkten wijzen op hun verantwoordelijkheid. Zeker de ketens die zich als duurzaam presenteren. Ja, duurzaamheid voorrang geven bij makkelijke producten doen ze wel. Maar als je dat niet doet bij moeilijkere producten, dan is dat schijnheilig.'' 

Volledig scherm
De Cavendish is de enige bananensoort die nog in de winkels ligt. © Thinkstock

De retailbedrijven verdienen goud geld met bananen. ,,Jumbo speelt helemaal een kwalijke rol door de prijs onder een euro per kilo te houden'', vindt de bananenexpert. ,,Dat gaat nooit ten koste van hun eigen marge, de pijn zit altijd bij de producenten, de boeren. Van elke banaan die wordt verkocht, pakt de supermarkt zo'n 20 tot 25 procent, terwijl de boeren ongeveer 5 procent krijgen. Al zouden supermarkten maar 1 eurocent per doos aan onderzoek en ontwikkeling uitgeven, dan kon ik hier tien mensen onderzoek laten doen. Het is heel scheef en moeilijk te verkroppen.'' 

Albert Heijn laat weten niet dit, maar wel een ander onderzoek te ondersteunen. ,,Wij proberen voor onze producten zo veel mogelijk een langdurige samenwerking aan te gaan met vaste partijen in de keten, met focus op zowel de korte als de lange termijn. Ook met Chiquita, dat een groot deel van de bananen bij AH levert, hebben we zo'n langdurige relatie. Daarmee ondersteunen we ook de onderzoeken die Chiquita doet naar deze schimmels.'' 

Lidl laat weten dit specifieke onderzoek niet te kennen, maar wel het probleem. Het komt weer op de agenda, belooft de woordvoerder van Lidl. Plus Supermarkten laat weten dat sinds 2010 alleen nog maar Fairtrade gecertificeerde bananen uit Colombia te verkopen. ,,De TR4 schimmelziekte speelt alleen in Azië en onze leverancier Fyffes blijft goed op de hoogte van de ontwikkelingen door actief deel te nemen aan het World Banana Forum'', aldus de woordvoerder van Plus. ,,Op dit moment vindt Fyffes, met de inzichten die er liggen, het nog niet noodzakelijk om deel te nemen aan een wetenschappelijk onderzoek over resistentie tegen schimmelziekte.'' 

De leverancier let scherp op de preventie. Zo staan bij alle ingangen naar farms, waar het fruit wordt verpakt, waterbakken met hoge concentraties chloor. ,,Voordat de farm kan worden betreden moet men in deze bakken staan voor desinfectie van de schoenen. Verder worden werknemers geleerd over de gevaren van TR4.''

Klik hier voor video’s met handige keukentips, snelle trucs en makkelijke recepten.