Volledig scherm
© AFP

MeToo liet koppen rollen van hen die onaantastbaar leken

We blikken dagelijks terug op het afgelopen jaar in 17 momenten en 17 personen. Vandaag aflevering tien: #MeToo. Het begon allemaal in Hollywood en het is nog niet voorbij. MeToo liet koppen rollen van hen die onaantastbaar leken.

Hoe ontstond het?

Het is 15 oktober als Alyssa Milano een bericht op twitter plaatst. Vrij vertaald staat er: Als jij bent lastiggevallen of aangevallen, reageer met ‘me too’ op deze tweet. Het bericht gaat vergezeld van een screenshot, waarin wordt gesuggereerd dat zo’n berichtenstroom wellicht de omvang van het probleem kan laten zien. Het blijkt het begin van een wereldwijde beweging. Ik ook.

Harvey Weinstein waande zich veilig. Zo veel jaren, zo veel vrouwen, die hij dwong te doen wat hij wilde. Hij randde aan, molesteerde, verkrachtte. Maakte jonge actrices kapot. Ongestraft. Dat terwijl vrouwen niet altijd zwegen over wat hij deed. Actrice Ashley Judd niet, toen ze met een gezicht waarvan de ontsteltenis te lezen was ternauwernood ontsnapte aan de gretige handen van Weinstein. Het was in 1997, toen ze hem in een hotel ontvluchtte.

En nu is er MeToo.

De hashtag gaf de verhalen van de actrices die zich nu uitspraken vleugels. Keerden agenten en actrices zich eerder nog van de verhalen van Judd af, nu werd er geluisterd naar wat Weinstein met vrouwen zoals zij deed. Neem ook actrice Salma Hayek die 'nee' zei, steeds weer. Nee, ik wil niet met je douchen. Nee, je mag niet kijken terwijl ik douche. Nee, ik wil geen massage. Geen orale seks, me niet uitkleden. Nee, nee, nee.

Volledig scherm
Harvey Weinstein. © REUTERS

Dekmantel

Vrouwen die 'nee' zeiden voelden de toorn van de regisseur. Soms al op de hotelkamers waar ze in de val werden gelokt. Of later, als ze carrière wilden maken. Regisseur Peter Jackson begreep nu eindelijk waarom Weinstein dwarslag, toen hij Judd een rol wilde geven. Onder een glamoureuze dekmantel bleek een duistere wereld verborgen, de wereld die ook zo veel ‘gewone’ vrouwen bleken te kennen.

Het was actrice Alyssa Milano die de al jaren eerder in het leven geroepen #metoo adopteerde en anderen opriep hun ervaringen te delen. Een dag later, beschreef Time Magazine onlangs, waren en tienduizenden meldingen op Twitter. Milano huilde toen ze het zag. Zo veel leed, zo veel pijn, lang verborgen op een plek waar niemand wilde kijken. Vele tienduizenden, honderdduizenden berichten kwamen er daarna bij, van over de hele wereld. Verhalen van vrouwen die lieten weten waar ze zo onveilig bleken te zijn. Op de werkvloer, op straat, overal. Het waren niet hun ervaringen die bijzonder waren – de cijfers waren er al - maar dat ze verteld werden. En wat ze teweegbrachten.

Voor het eerst werden machtige mannen op de knieën gedwongen.

Wat vinden BN'ers van de commotie rondom MeToo? In onderstaande archiefvideo geven ze hun ongezouten mening.

Dolle Mina's 

Volledig scherm
© AFP

Juist daardoor zal #Metoo de geschiedenisboeken ingaan. Letterlijk misschien. Historicus Margit van der Steen denkt dat het ‘heel goed mogelijk’ is dat studenten geschiedenis straks lezen over metoo, de hashtag die in één adem genoemd kan worden met de tweede feministische golf van veertig, vijftig jaar geleden. Toen waren het bijvoorbeeld de Dolle Mina’s, die openbaarden in wat voor wereld vrouwen leven. ,,Zij zorgden dat er aandacht kwam voor seksueel geweld tegen vrouwen en de verschillende vormen daarvan. Tijdens heksennachten demonstreerden vrouwen om de straat terug te eisen. Verkrachting tijdens gevechten werden een oorlogsmisdaad, binnen het huwelijk werd het strafbaar gesteld, dankzij hen.’’

Maar Dolle Mina’s konden niet zichtbaar maken wat de hashtag wél liet zien, zegt Renée Römkens, directeur van Atria en hoogleraar gendergerelateerd geweld aan de UvA. De massaliteit werd tastbaar. ,,Sociale media zorgen dat vrouwen, of breder gezegd slachtoffers, zelf de regie kunnen nemen.’’ Zo kwam er een ongekend groot podium voor hun protest tegen seksueel geweld, dat niet gebonden os aan rangen en standen of leeftijd. Dat merkt ook deze krant, waar nog altijd getuigenissen binnen komen van vrouwen die hun verhaal willen delen.

Lezers

Volledig scherm
© Photo News

Soms zijn het jonge vrouwen. Maar de oudste lezer die mailde is 88 jaar. De één was het bakkersmeisje. De ander ondernemer. Veel lezers spraken nooit met iemand of in hele kleine kring over wat ze overkwam. Nu werpen ze de schaamte af en laten ze weten hoe veel het voor ze betekent, als hun relaas daadwerkelijk in de openbaarheid terecht komt. ,,Eindelijk durfde ik mijn stem in het openbaar te laten horen en ik kan zeggen dat het bijzonder helend heeft gewerkt. Voor mij is het een nieuwe stap in een richting die vrij maakt van oude ballast,’’ mailde één van hen nadat deze krant haar verhaal deels publiceerde.

En het is nog niet voorbij. Römkens: ,,We kunnen nog geen eindstand geven, we zitten nog middenin de ontwikkeling die onder de hashtag is ingezet. Metoo zal niet ophouden, daarvoor zijn de gevolgen veel te reëel, op politiek en maatschappelijk vlak. Er gaan banen en invloed door verloren, gedrag heeft consequenties.’’

Macht

Volledig scherm
Job Gosschalk © ANP Kippa

Niet iedereen ziet dat als bevrijdend. Is Metoo geen heksenjacht, waarin onschuldige slachtoffers vallen? ,,Het is interessant om te zien hoe Metoo wordt geframed als digitale schandpaal. Als je kijkt naar de concrete gevallen zie je dat de machtigste mannen zelf afstand hebben gedaan van hun positie, omdat het bewijs te overweldigend was.’’ Dat geldt ook voor Weinstein, die trachtte de strijd aan te binden, zelfs vrouwen liet schaduwen om te voorkomen dat ze hem ten val zouden brengen, maar niet kon winnen. De carrières die hij blokkeerde van actrices die niet deden wat hij vroeg, hielpen uiteindelijk die van hemzelf om zeep.

Zo ging het ook met zijn Nederlandse evenknie Job Gosschalk, die acteurs onder druk zette. De castingdirector liet mannen tijdens één op één sessies masturberen. Wie het niet deed, kon zijn carrière vaarwel zeggen – Gosschalk kon hen maken of breken. Na de onthullingen in Hollywood kwam ook hij onder druk te staan, vanwege de praktijken waarover voorheen vooral gefluisterd werd. Nu zit de man die alles kon maken ondergedoken. Weg van de verhalen over alles wat hij teweeg bracht. Weg van de film die hij niet meer kan maken. Gosschalk legde zijn werk neer en trad zelf naar buiten met een verklaring: ‘Ik ben over grenzen gegaan.’

Gelijkwaardig

Volledig scherm
© Photo News

Soms draaide Metoo zo ineens om mannen, die ook slachtoffer zijn. Toch blijft het volgens kenners vooral een mijlpaal voor de vrouwen, die hebben laten zien dat ze een vuist kunnen maken. ,,Vrouwen en mannen worden gelijkwaardiger. Metoo is een teken van een wereld waarin machtsverschillen kleiner worden,’’ zegt Römkens.

Tegelijk: dezelfde digitale vlucht die Metoo mogelijk maakte, maakt vrouwen misschien kwetsbaarder dan ooit. Neem de nieuwe trend, een manifestatie van wraakporno in de extreemste vorm denkbaar. Niet alleen worden compromitterende beelden van vrouwen verspreid op facebook, instagram maar ook in besloten appgroepen, ook de gegevens van slachtoffers worden vrijgegeven. Groepen met namen zoals Exposed Bitches of Real Hyena's hebben ze duizenden, soms wel tienduizend, leden. Mannen wisselen hierin naaktfoto's van vrouwen met elkaar uit alsof ze aan het kwartetten zijn. Dat alles gaat zo snel en in zo’n grote kring rond, dat sommige vrouwen overal worden herkend.

Het begin

Volledig scherm
© AFP

De daders zijn meedogenloos. Het fragment van een moeder die smeekt haar dochter te sparen, wordt als ‘extraatje’ verspreid als iets om om te lachen. Het is één van de vele koppen van de draak die sociale media ook is. Römkens: ,,Er zijn vele gezichten. Wellicht kan je dit soort wraakacties als een soort tegenbeweging op Metoo zien, een manier van mannen om terug te slaan. We zullen pas later kunnen zien of dat echt zo is. Pas als de tijd verstrijkt, kunnen we echt van alle kanten kijken naar wat er nu gebeurt.’’

Dat begrijpt ook Time Magazine, dat dit jaar de hashtag uitriep als ‘Person of the Year’ en constateerde dat dit ‘nog maar het begin is’. Op de omslag van het tijdschrift staan de vrouwen die zich uitspraken afgebeeld. Zij verbraken de stilte en begonnen zo de snelst groeiende sociale beweging sinds jaren. Op dezelfde foto staat ook het stukje van een arm, die toebehoort aan een vrouw die verder niet in beeld is gebracht. Dat lichaamsdeel staat symbool voor alle slachtoffers die zich niet zo openlijk uit kunnen spreken als de anderen die zijn afgebeeld. Metoo, machtiger dan Donald Trump, die nog even dacht dat hij op die cover zou staan. Waar zullen we eindigen?

Waar liggen jouw grenzen op de werkvloer?

De test gedaan? Lees hier hoe psychologe Willeke Bezemer de situaties beoordeelt.