'Verboden' schrijver in Mein Kampf

videoGROESBEEK - Het Bevrijdingsmuseum in Groesbeek heeft bij toeval een historische curiositeit ontdekt: de in 1943-1944 in Nijmegen (Thieme)  gedrukte vertaling van Hitlers Mein Kampf (Mijn Kamp) is in de rug verstevigd met stroken papier uit de toen door de nazi's verboden roman De Buddenbrooks van Thomas Mann.

De tekst gaat onder de foto verder

Volledig scherm
Has van Goethem (links) en Rense Havinga met een Mijn Kamp met Thomas Mann in de rug. © Flip Franssen

Paul Thomas Mann (Lübeck, 6 juni 1875 - 12 augustus 1955) is een van de grootste Duitse schrijvers uit de twintigste eeuw. Hij was, als sociaal-democraat, fervent tegenstander van de nazi's en week in 1936 uit naar Zwitserland. 

Zijn werk werd door de nazi's verboden. Anno 2018 is de situatie precies andersom. Thomas Mann is een gevierd auteur, terwijl 
Mijn Kamp verboden is. Je mag het wel in bezit hebben, maar handel en herdruk zijn, althans in Nederland, taboe. Een tamelijk loos verbod overigens, want het boek is online gewoon te bestellen. 

Maar hoe Thomas Mann, de verboden schrijver, nou in de rug van Hitlers Mijn Kamp terecht is gekomen? Een stille verzetsdaad van boekbinder Kusters uit Duivendrecht wellicht? ,,Nee, waarschijnlijk niet’’, zegt Has van Goethem (historicus en onderzoeker bij het Bevrijdingsmuseum) uit Nijmegen.

Schaarste

,,In die tijd was er papierschaarste. Normaal gesproken werd de rug van een boek  met een strook karton verstevigd. Maar ik denk dat de boekbinder een stapel Buddenbrooks had liggen, waar hij - verboden en dus onverkoopbaar - niks mee kon. Misschien hebben ze wel lopen gniffelen, maar ik denk dat hij het papier simpel gerecycled heeft.’’

Quote

Hitler is er schatrijk door geworden

Rense Havinga van het Bevrijdingsmuseum

Het Bevrijdingsmuseum kreeg midden 2016 een stapeltje materiaal aangebonden (van een particulier), waaronder een exemplaar van Mijn Kamp. ,,De rug  van het boek was een beetje kapot’’, zegt Rense Havinga van het Bevrijdingsmuseum. ,,De schenker had  door de scheur heen een stukje Duitse tekst gezien. Louter uit nieuwsgierigheid ben ik de trefwoorden eindeloos gaan googelen, totdat we op De Buddenbrooks van Thomas Mann stuitten. Ook bij de twee andere exemplaren van deze druk die we in onze collectie hadden, bleek dat het geval te zijn.’’

Onderzoek leerde dat de boeken door Drukkerij Thieme in Nijmegen gedrukt zijn. Thieme heeft, aldus Havinga, vele, mogelijk honderdduizenden exemplaren van Mijn Kamp gedrukt. De boeken waar het nu om gaat komen uit een serie van 50.000 exemplaren, die tussen oktober 1942 en november 1943 gedrukt zijn. Ze werden gebonden in Duivendrecht. In totaal zijn in Nederland 'veel meer dan honderdduizend exemplaren' gedrukt, zegt Havinga. ,,Hitler is er schatrijk door geworden.’’

Smokkel

Bij Thieme is overigens ook, zo ontdekte Van Goethem, werk van Thomas Mann gedrukt. En wel het boek Das Problem der Freiheit. De eerste druk van dit boekje (eigenlijk een toespraak, een aanklacht tegen het nationaal-socialisme) verscheen in 1939 en is talloze keren herdrukt, ook in Nijmegen. ,,Vanuit Nijmegen, dichtbij de Duitse grens, is veel anti-nazimateriaal - pamfletten en boeken - naar Duitsland gesmokkeld’’, zegt Havinga.

De drie exemplaren van Mijn Kamp hebben een plaatsje gekregen in een vitrine met bijzondere aanwinsten in het Bevrijdingsmuseum. Bij de sigaren van Göring en de voetbalschoenen van Faas Wilkes, overgehouden aan een wisselexpositie 'Voetbal in de oorlog'.

Havinga: ,,Vraag blijft of de hele oplage van Thieme stroken van de Buddenbrooks in de rug heeft. Dat willen wij graag weten. Dus als iemand thuis een exemplaar (51ste tot 100ste duizendtal, TM) heeft liggen, zouden we het op prijs stellen als ze even zouden willen kijken.’’

Volledig scherm
Mijn Kamp, verstevigd met tekst van een felle nazi-tegenstander. © Flip Franssen
De Gelderlander gebruikt je persoonsgegevens om deze reactie te kunnen plaatsen. Meer informatie vind je in ons privacy statement. Reacties van mensen die de nickname anonymous, anoniem of een variant daarop voeren, worden niet geplaatst.

In samenwerking met indebuurt Nijmegen

Nijmegen e.o.