Volledig scherm
Bovenin in het midden tussen andere afgestudeerden Cornelis Hendrikus de Kat. © Regionaal Archief

De Kat studeerde als eerste af tussen het puin en de granaten

NIJMEGEN - 75 jaar geleden studeerde Cornelis Hendrikus de Kat als eerste in het deels bevrijde Nederland af. En dat terwijl de universiteit nog in puin lag.

Het is 25 oktober 1944 als rechtenstudent Cornelis Hendrikus de Kat tussen de puinhopen en granaatscherven door de straten van Nijmegen loopt. Hij is op weg naar het huis van een van zijn hoogleraren voor zijn doctoraalexamen. Daar zitten drie hoogleraren klaar om hem te ondervragen. De Kat slaagt. 

Daarmee is de rechtenstudent niet alleen de eerste die afstudeert in bevrijd Nijmegen, maar ook de eerste in het deels bevrijde Nederland.

Rector magnificus weigerde loyaliteitsverklaring

De Nijmeegse universiteit was toen al anderhalf jaar buiten bedrijf. In april 1943 had rector magnificus Hermesdorf de universiteit gesloten. Hij weigerde om principiële redenen de loyaliteitsverklaring van de Duitsers voor te leggen aan zijn studenten. In die verklaring moesten studenten beloven dat ze zich zouden ‘onthouden van iedere tegen het Duitse Rijk [...] gerichte handeling’.

Na de sluiting riepen de Duitsers de mannelijke studenten op voor de Arbeitseinsatz. De meesten weigerden echter gedwongen in Duitsland te gaan werken en doken onder, weet universiteitshistoricus Jan Brabers.

Quote

Op de onderduik­adres­sen werd flink gestudeerd

Jan Brabers, universiteitshistoricus

Maar veel studenten zaten niet stil in de periode tussen april 1943 en september 1944, als de geallieerden Nijmegen bevrijden. Brabers: ,,Pater-jezuïet Van Ogtrop, de studentenpriester, speelde daarin een belangrijke rol. Zijn taak was om toezicht te houden op de al dan niet ondergedoken studenten. Hij werd op handen gedragen. Hij reisde stad en land af, onderhield contacten met de studenten en bracht ze zelfs boeken. Op de onderduikadressen werd flink gestudeerd.”

Daardoor was De Kat in oktober klaar om examen te doen. Dat was nog niet vanzelfsprekend. Door het bombardement van februari 1944 en operatie Market Garden lag de stad deels in puin. Bovendien was het bevrijde Nijmegen frontstad: het suizen van granaten klonk nog bijna elke dag boven de stad. De Duitsers schoten vanaf het Reichswald en vanaf de overzijde van de Waal. 

Met helm op naar examen

Volledig scherm
Fragment tentamenbriefje van De Kat.

,,In de periode tot mei 1945 vielen er nog ongeveer achthonderd doden. Net zo veel als tijdens het bombardement”, onderstreept Brabers. ,,Van een student die op 6 november afstudeerde, weten we dat hij met een helm op naar zijn examen ging.”

Of De Kat ook een helm droeg weet de historicus niet. ,,Een paar dingen weten we wel. Kort na zijn examen werd hij adjunct-secretaris van het tribunaal in Nijmegen en later rechter in Arnhem.”

In de stadsarchieven vond de historicus nog een bericht uit 1982 in De Telegraaf over De Kat. Tijdens een rechtszitting in een drugszaak barstte een bewijsstuk vol heroïne open in de rechtszaal. De Kat moest in een wolk van heroïne rechtspreken.

Brabers lachend: ,,Hij zei nog dat hij hoopte dat hij niet stoned zou worden.” De historicus hoopt meer van dit soort anekdotes over de rechtenstudent te weten te komen en zijn familie op het spoor te komen. Of hij kinderen heeft gekregen weet hij bijvoorbeeld niet.

Symbolische betekenis

Voor Nijmegen en voor Nederland was het afstuderen van De Kat van grote symbolische betekenis, weet Brabers. ,,Het was een hoopgevend teken, afstuderen te midden van een aan puin geschoten stad. De Kat stond symbool voor de behoefte aan jonge academici voor de wederopbouw.’’

De Gelderlander gebruikt je persoonsgegevens om deze reactie te kunnen plaatsen. Meer informatie vind je in ons privacy statement. Reacties van mensen die de nickname anonymous, anoniem of een variant daarop voeren, worden niet geplaatst.

In samenwerking met indebuurt Nijmegen

Nijmegen e.o.