Volledig scherm
Alexandra Kostenjoek. Ze is niet alleen de wereldkampioene bij de vrouwen, maar ook mooi en verleidelijk. Een schaakstuk dus. Dat wil ze weten ook. foto Natalja Dolgina/GPD

Schaakbabes en gsm-schandalen

WIJK AAN ZEE - Als in Wijk aan Zee Corus Chess wordt gehouden, zijn mobieltjes in sporthal De Moriaan verboden. Toch gaat het schaken met z’n tijd mee. Schaakbabes hebben hun intrede gedaan en de pleidooien voor meer snelheid worden steeds sterker.

Het riekt bepaald onfris in de met schakers volgepakte speelzaal, waar de geur van zweet en erwtensoep zich met elkaar vermengen. En waar vrouwen veruit in de minderheid zijn onder spelers, publiek en mediavertegenwoordigers.

Corus Chess - voorheen Hoogovens Schaaktoernooi - is een mannenwereld, al sinds 1938. Bij schaakclubs bestaat het ledenbestand voor 95 procent uit mannen. De dames in sporthal De Moriaan in Wijk aan Zee zijn in de meeste gevallen koningin op het schaakbord.

Als het aan de meeste schakers ligt, blijft dat vermoedelijk ook zo. Schreef de in 1988 overleden grootmeester Jan-Hein Donner veertig jaar geleden al niet in het damesblad Avenue: 'Hoe pijnlijk het ook is, we moeten niet schromen de waarheid onder ogen te zien. Vrouwen kunnen niet schaken'.

Vermoedelijk zal Donner zich omdraaien in zijn graf als hij merkt welke discussies zich nu afspelen op diverse schaakwebsites. Moet de denksport niet meegaan met haar tijd en af van haar stoffige imago, is de vraag. De roep om verandering, om meer sex-appeal in het schaken, wordt luider.

Op één van de sites staat zelfs een top tien vermeld van schaakbabes. Gekker kan het haast niet worden. Nummer één: Alexandra Kostenjoek. Ze is niet alleen de wereldkampioene bij de vrouwen, maar ook mooi en verleidelijk. Een schaakstuk dus. Dat wil ze weten ook. Op haar eigen website staat de 24-jarige Russin, in 2005 deelneemster in Wijk aan Zee, afgebeeld in frivole poses. In bikini liggend in de branding achter een schaakbord bij voorbeeld. Ze heeft al meegespeeld in een Russische film en poseerde ook voor het blad Vogue.

Ze heeft zo haar ideeën over de toekomst van haar sport. "Weg met die potjes van vier uur waarbij mensen in slaap vallen. Schaken is cool", liet ze in een interview in Nieuwe Revu weten.

Als fotomodel verdient ze aanzienlijk meer dan als schaakster. Achter het bord valt de glamourkoningin - op haar veertiende de jongste grootmeester ooit bij de vrouwen - met haar leesbrilletje en in alledaagse kleren overigens minder op met haar fysieke verschijning. Schaken is het belangrijkst, de rest is bijzaak, heeft ze wel eens geroepen. Dat ze de Anna Koernikova van het schaken wordt genoemd, vindt ze onjuist.

Een andere website (1wcbc.com) is begonnen met een schoonheidswedstrijd voor schaken om de sport meer sexy te maken. Vladislev Tkatsjev, een grootmeester uit Kazachstan en de man achter de World Chess Beauty Contest, heeft gezegd dat schaken dringend behoefte heeft aan meer glamour. Of schaakbabes en Miss Chess competities de redding zijn van het schaken? Hans Böhm doet het schouderophalend af. "Weet je wat schaken meer sexy maakt? Als er meer snelheid in komt. Als de bedenktijd wordt beperkt, is de kans op fouten en dus ook op meer spektakel groter", aldus Böhm, die al in 1968 aan het toenmalige Hoogovens Schaaktoernooi meedeed en nu als schaakanalyticus van De Telegraaf dagelijks in De Moriaan is te vinden.

Dat schaken verandert, merkt Böhm bijna elke minuut van de dag. Dat heeft niks met meer of minder vrouwen te maken, maar alles met de digitale ontwikkeling. " Dertig jaar terug was je spekkoper als je een bulletin van het laatste Russische kampioenschap op de kop wist te tikken, met daarin de laatste nieuwtjes. Dat kwam via via tot je. Een beetje via de tamtam en de dorpsomroeper." Nu rekenen schaakcomputers de beste zet uit, terwijl de schakers zelf achter hun bord nog aan het nadenken zijn. In Tokio weten ze, na een blik in de databestanden, eerder wat de beste voortzetting is in een partij dan de hoofdrolspelers in Wijk aan Zee zelf. Böhm: "Het is een ontwikkeling die je niet tegenhoudt. Gebeurt ook in andere sporten. Als mens vind ik het jammer, als liefhebber van de schaaksport niet. Het spel is door de komst van de computer op een hoger niveau gekomen. Het gevolg is wel dat aan het aureool van de grootmeester als grote denker, die als enige ter wereld een stelling kan beoordelen, wordt gemorreld."

De invloed van de computer zorgt aan de andere kant voor nieuwe onrust. Mede om die reden is de gsm ten strengste verboden in de speelzaal. Wie 'm toch per ongeluk laat aanstaan en wordt gebeld, al is het door zijn zieke moeder, krijgt meteen een vette nul. Via hun mobieltjes zouden schakers tijdens een vluchtig toiletbezoek snel kunnen checken wat computerprogramma's voor oplossing hebben in een netelige situatie.

Tijdens zijn WK-match in 2006 beschuldigde Topalov zijn opponent Kramnik ervan dat hij tijdens een wc-bezoek zijn daar verstopte gsm raadpleegde. Toiletgate was geboren. Topalov had berekend dat Kramnik gedurende een partij vijftig keer naar het toilet ging. Dat was wat veel in zijn ogen. De organisatie besloot daarop dat beiden niet meer van een privétoilet gebruik mochten maken, maar een wc-ruimte moesten delen. Böhm: "Al die regeltjes om gebruik van een mobieltje te bestraffen, zorgt voor één doffe ellende. Je moet als bond niet anticiperen op de invloed van de computer door alleen maar straffen uit te delen. Maak het schaken zelf speelser en spannender."

Zelf is Böhm van een schaakgeneratie, zoals ook Jan Timman, die langzaam maar zeker verdwijnt. Tegenwoordig trekken de toppers zich terug op hun hotelkamer in Wijk aan Zee om databestanden door te ploegen, hun laatste partij te analyseren en de openingen voor de volgende dag door te nemen. Secondanten zijn online beschikbaar en hoeven niet meer fysiek aanwezig te zijn tijdens Corus Chess.

De Böhms en Timmannen zakten vroeger na hun partij af naar café De Zon in Wijk aan Zee. Böhm: "Dan praatten we nog lang na, speelden een potje snelschaak met Tal en Najdorf en dronken bier. Die camaraderie, die gezelligheid is er niet meer. Het sociale aspect van Corus wordt minder. Dat is de prijs die we betalen voor de digitale ontwikkelingen."

Volgens Böhm zorgt internet ook voor minder toeschouwers in Wijk aan Zee. "Maar het aantal mensen dat virtueel Corus Chess volgt, is een veelvoud van vroeger."

Ruim twee weken schaken en drinken tot diep in de nacht, kon dat eigenlijk wel? Böhm, net 59 geworden: "Natuurlijk, joh. Ik was profschaker van mijn 20e tot mijn 35e. Op die leeftijd heb je veel energie. Dan kan een amoureuze handeling in de nachtelijke uren er nog wel bij. Hallo, waar hebben we het over."