Volledig scherm
Minister Wopke Hoekstra van Financiën (CDA). © ANP

Uitdelen is makkelijk, maar nu komt het erop aan voor Rutte III

AnalyseOp zijn eerste Prinsjesdag schotelt het kabinet Rutte III een bescheiden feestje voor. Best fijn voor een coalitie van tegenpolen voor wie regeren vaak voelt als een knellend korset. Maar uitdelen is makkelijk, nu de rest nog.

Vertrouwen in de toekomst, was de titel van het regeerakkoord van Rutte III. Vertrouwen is werk in uitvoering, benadrukte de koning in de Troonrede. En hoewel het werk nog lang niet af is voor dit kabinet, had de regering vandaag vooral een positieve boodschap: het gaat goed met Nederland.

Daarmee werd teruggegrepen op de eerste belofte van premier Mark Rutte, bij de presentatie van zijn nieuwe kabinet vorig jaar: ,,Er ligt nu een akkoord waardoor gewone, normale Nederlanders er écht op vooruit gaan.’’ Nu – 343 dagen later - probeert het kabinet die belofte in te lossen. Bovenal door voor een hogere koopkracht te zorgen – gemiddeld 1,5 procent. Ruim 95 procent van alle huishoudens moet erop vooruitgaan. Zoals het kabinet ook nog schermt met investeringen in onderwijs, defensie, veiligheid en infrastructuur. En als kers op de taart is er geld om de staatsschuld af te lossen. Kortom: een fuifje, die eerste miljoenennota.

Quote

Er ligt nu een akkoord waardoor gewone, normale Nederlan­ders er écht op vooruit gaan

Mark Rutte

Maar er zijn ook vragen die niet in een rekenmachine passen, zei de koning. En daarmee leek hij vooral de ministers aan te spreken: ,,Leven we in Nederland wel voldoende met elkaar en niet te veel naast elkaar?’’ Juist op dit soort maatschappelijke vragen liggen de visies van de liberale en de confessionele partijen die dit kabinet schragen uiteen.

Daarom moet de presentatie van deze goed-nieuwsbegroting als verlichting voelen in een coalitie die voor de vier deelnemende partijen – VVD, CDA, D66 en ChristenUnie - soms knelt als een korset. Als het gaat om abortus, euthanasie, wietteelt, asiel en klimaat staan de conservatievere partijen dikwijls lijnrecht tegenover de progressievere coalitiegenoten. Niet voor niets duurde de formatie van dit kabinet zo lang.

En met nog 2,5 jaar regeren voor de boeg, worden splijtzwammen vooral op de lange baan geschoven met extra onderzoeken, meer proeven of het instellen van commissies. Geen wonder ook: Rutte III leunt op een krapst mogelijke meerderheid. Ruzie in eigen gelederen is dan dodelijk.

Het gevolg: een coalitie die tot in den treure overlegjes voert om de rijen gesloten te houden. Die hun Kamerleden – en ministers - in WhatsApp-groepjes de minste koerswijziging laten bespreken. Die vooral binnenskamers bulderen als iemand voor de troepen uit loopt.

(Artikel gaat verder na de video)

Veel liever dus brengt dit kabinet goed nieuws via zijn eerste miljoenennota. Maar het zal een voetnoot blijken als die ‘vragen die niet in een rekenmachine passen’ zich aandienen. Het kabinet moet nog steeds knopen doorhakken in ingewikkelde dossiers die diep ingrijpen in het leven van iedereen. Het nieuwe pensioenstelsel, het groeiende aantal werknemers zonder vaste baan of de uitwerking van het Klimaatakkoord.

Stuk voor stuk onderwerpen ook waarbij het kabinet wanhopig zoekt naar maatschappelijk draagvlak. Dat de vakbonden nog niet meewerken, moet zorgen baren. Premier Rutte sloot vanmiddag zelfs niet uit dat het niet lukt. ,,En als kabinet is het lastig zonder bonden en werkgevers – die het geld beheren - nieuwe pensioenregels door te drukken.’’

Quote

En als kabinet is het lastig zonder bonden en werkgevers – die het geld beheren - nieuwe pensioenre­gels door te drukken

Mark Rutte

In de Tweede Kamer toont de oppositie zich evenmin weinig geroepen om mee te denken. Vooral het afschaffen van de dividendbelasting is een totem geworden in Den Haag. Oppositiepartijen willen die impopulaire maatregel van tafel. Maar dat de koning het plan in de troonrede benoemde, bevestigt dat het kabinet hem wil doordrukken.

Het paradoxale is dat na de verkiezingen voor de Eerste Kamer van volgend jaar de hulp van de oppositie juist hard nodig zal zijn. De coalitiepartijen verliezen dan waarschijnlijk hun meerderheid in de senaat. Niet voor niets sloot de Troonrede af met een passage waarin andere partijen met bedekte bewoordingen werden opgeroepen mee te helpen bij het besturen van dit land. Positief natuurlijk. Maar in die slotwoorden hoorde je ook het korset van deze regeringscoalitie weer kraken.

Volledig scherm
Koning Willem-Alexander leest de troonrede voor. © ANP