Volledig scherm
Museumdirecteur Alexandra van Steen naast 'valse kunst’ van Vincent van Gogh en Karel Appel. © Foto Raphael Drent

Nep-juweel leidt tot intrigerende expo over valse kunst in streekmuseum Tiel

TIEL - Hét pronkstuk van streekmuseum Tiel bleek afgelopen najaar vals te zijn. De ontdekking leidde tot een speurtocht naar het ware relaas achter het fake-object en nu ook tot een intrigerende expositie.

Het overkomt menig museum en kunstverzamelaar: er achter komen dat je een vals werk in huis hebt. Zo ook het Tielse streekmuseum.

Volledig scherm
Het valse Gulden Vlies. © Raphael Drent

De Gulden Vlies, een gouden hanger die Tielenaar Claes Vijgh in 1559 van de Spaanse koning zou hebben gekregen, kwam in 2013 in Tiel terecht. 

Bruikleen
Het juweel was vlak daarvoor in het Drents Museum in Assen te zien geweest en toen de eigenaar - een Amerikaanse antiquair - de roemruchte K.O. aan het Tielse streekmuseum in bruikleen aanbood, hapte deze direct. 

,,We twijfelden niet aan de echtheid. Assen, die toch heel vooraanstaande kenners in huis heeft, had hem net gehad en er zelfs in een catalogus een heel hoofdstuk aan gewijd.” 

De fraaie hanger (die ergens tussen 1969 en 1970 door ene Henk van Duijn zou zijn gevonden in de grond van landgoed Thedingsweert bij Tiel) werd verzekerd voor een ton en prijkte vervolgens jarenlang in een zwaar beveiligde museumvitrine.

Aanslag

Maar toen deed museumdirecteur Alexandra van Steen in november 2018 een ontdekking. ,,Toen ik met een loepje de collectie langs liep, viel me op dat er aanslag op de Gulden Vlies zat en dat kan niet bij een edelmetaal als goud. Ik vroeg daarom ArcheoCare er eens naar te kijken. Nog dezelfde dag werd ik gebeld: hou je vast, hij is nep.”

Voordat Van Steen naar buiten trad met het nieuws over ‘de neppert’, wilde ze meer weten. ,,Karin Abelskamp van ArcheoCare begon hierop een speurtocht en kwam uit in Parijs, waar ze een precies dezelfde Gulden Vlies vond. We hebben toen van beide hangers een XTR laten maken, een soort MRI voor metalen. Daar kwam uit dat ze uit dezelfde mal kwamen, rond 1950 waren gemaakt en dat het om messing met een laagje goudverf ging.”

Rekwisieten

Uit meer speurwerk bleek dat de objecten destijds door Bijouterie Du Spectacle waren gemaakt, die in de vorige eeuw film- en toneelrekwisieten produceerde. ,,Het bedrijf ging eind 1969 failliet en zo zijn vanaf dat moment ook tal van hun stukken op de markt verspreid.’’ 

Van valse Miró tot een do it your self-Vermeer

In plaats van de ontdekking van de vervalste Gulden Vlies ‘stilletjes te laten passeren’ besloot museumdirecteur Alexandra van Steen het ‘om te draaien’: ,,Oftewel er een sterk punt van maken.”

Begin dit jaar was er al een uitgebreide persconferentie en momenteel is een uitgebreide tentoonstelling in het museum te zien: ,,De expositie Echt waar?, waarin we niet alleen het inmiddels complete verhaal achter ‘de neppert’ uit de doeken doen, maar ook het onderwerp valse kunst in een veel breder kader plaatsen.

Naast kopieën van de Gulden Vlies en schetsen laten we ook veel ‘echte’ vervalste kunst, waaronder werk van Picasso, Miró, Appel en Van Gogh.” Ook is er een soort do it yourself-Vermeer uit China te bewonderen en kunnen bezoekers een selfie als Meisje met de Parel maken. Echt waar? is nog tot en met 22 maart 2020 te zien.

,,Ik ben toen verder gaan zoeken en vond alleen al op eBay 6 Gulden Vliezen terug. En toen ik niet veel later uit Zwitserland een mail kreeg van een man, die schetsboeken bezat waar ook de bewuste tekeningen van de Gulden Vlies stonden, was voor mij alle bewijsvoering echt rond.’’

Zolder
Het nieuws over het fake pronkstuk werd dit voorjaar naar buiten gebracht. ,,Inmiddels is het 9 maanden later en het verhaal écht compleet. Henk van der Linden, die op landgoed Thedingsweert woont, heeft de broer van ‘vinder’ Henk van Duijn getraceerd.’’

,,En wat blijkt? De broer vond de Gulden Vlies op de zolder van Henk, nadat deze begin jaren negentig was overleden. Hij vond het een raar ding,  zette het op eBay en verkocht het voor 130 dollar aan een Amerikaan. Deze man bood de hanger een paar jaar later zelf aan, onder meer aan het Drents Museum.’’

,,Toen deze meer bewijsvoering vroeg, heeft de Amerikaan broer Van Duijn geld aangeboden om het verhaal geloofwaardig te maken en zo kon hij bewijsvoering naar zich toe schrijven.”

Het Tielse gulden vlies heeft Van Steen inmiddels naar de eigenaar teruggestuurd. ,,Hij was not amused met onze ontdekking, dreigde me voor het gerecht te slepen. Maar ik heb het heel netjes via de museumprotocollen afgehandeld en het object ook officieel in een koffertje door een agent aan de deur laten afleveren. Ik weet wel: voortaan ben ik op m’n qui vive. Helemaal als het om Amerikanen gaat.”

  1. Drie oorlogsfoto's Rivierenland in de race voor landelijke tentoonstelling, keuze van de Commissaris sneuvelt

    Drie oorlogsfo­to's Rivieren­land in de race voor landelijke tentoon­stel­ling, keuze van de Commissa­ris sneuvelt

    TIEL/ZOELEN/CULEMBORG - Van de jonge Siem die op de trein naar Zweden wacht tot de Culemborgse synagogekoster die weer opduikt: ook in Rivierenland zijn bijzondere oorlogstaferelen vastgelegd. Drie ervan zijn nog in de race voor een plekje in de tentoonstelling De Tweede Wereldoorlog in 100 foto's. Opvallend: de keus van Commissaris van de Koning John Berends, de Tielse ‘puinexpres’, is gesneuveld in de publieksronde.

Rivierenland