Volledig scherm
De vindplaats van enkele van de voetstappen. © Proceedings of the Geologists' Association

Mensachtige voetafdrukken gevonden die ouder zijn dan voeten zelf

Wetenschappers hebben op het eiland Kreta voetafdrukken ontdekt die daar eigenlijk niet zouden horen te zijn. De rotsformaties met de afdrukken dateren van 5,7 miljoen jaar geleden. Toen hadden onze voorouders nog 'aapachtige' voeten en leefden ze in Afrika, zo werd altijd verondersteld. Het zou kunnen betekenen dat we al veel langer rechtop lopen dan aangenomen.

De 29 voetafdrukken werden door paleontoloog Gerard Gierlinski gevonden in Trachilos in het westen van het Griekse eiland Kreta. Zijn onderzoek werd gisteren gepubliceerd in Proceedings of the Geologist Association. Beschreven wordt hoe de gevonden voetafdrukken duidelijke kenmerken vertonen van rechtopstaande mensen. Met een unieke vorm: een lange zool, een opvallende bal onder de voet, vijf korte tenen, geen klauwen en een grote teen in de lijn van de voetzool. 

De huidige theorieën rond de oorsprong van de mens zijn tot nog toe onder meer opgezet rond vondsten van fossielen van de Australopithecus in Zuid- en Oost-Afrika. En in de 3,7 miljoen jaar oude Laetoli-voetafdrukken van een rechtopstaande voorouder (behordend tot de Hominini) die aangetroffen werden in Tanzania. Terwijl in Ethiopië voetafdrukken van 4,4 miljoen jaar oud gevonden werden, afkomstig van de Ardipithecus ramidus, ook behorend tot de geslachtengroep Hominini (van wie wij afstammen). Die voetafdrukken lijken nog meer op die van een aap dan op die van de moderne mens, dus met een teen meer aan de zijkant van de voet (in de vorm van een menselijke hand). De stap in de evolutie naar modernere voeten zou, zo wordt aangenomen, pas 4 miljoen jaar geleden hebben plaatsgevonden.

Maar de voetafdrukken van Trachilos zijn dus nóg ouder, 5,7 miljoen jaar, én lijken tegelijkertijd 'menselijker' dan die van de Ardipithecus.

Controversieel

Paleontoloog Gierlinski ontdekte de voetafdrukken tijdens zijn vakantie op Kreta in 2002. Hij heeft er met zijn team meer dan tien jaar over gedaan om zijn vondst grondig te onderzoeken. De beschreven resultaten vormen minstens een contradictie met de sinds lang aangenomen theorie dat de Ardipithecus een rechtstreekse voorouder is van latere mensachtigen. 

De onderzoekers komen dan ook tot een conclusie die 'controversieel kan zijn', geven ze toe. Het zou erop neerkomen dat er mogelijk nog een andere, vooralsnog onbekende, mensachtige op aarde rechtop rondliep, lang voor de wetenschap dat tot nu toe bevroedde. En ook élders, want voor het eerst zouden fossielen van mensachtigen die ouder zijn dan 1,8 miljoen jaar niet uit Afrika komen.

Kreta nog geen eiland

Let wel: 5,7 miljoen jaar geleden - tijdens het Mioceen - was Kreta geen eiland maar hing het nog vast aan Griekenland. De Sahara bestond bovendien nog niet en de savanne strekte zich uit van Noord-Afrika tot wat nu Zuid-Oost-Europa is. Het is dus niet ondenkbaar dat het leefgebied van mensachtigen zich zou hebben uitgebreid tot dat deel van de mediterrane regio.

Onlangs nog werden 7,2 miljoen jaar oude fossielen van de primaat Graecopithecus, gevonden in Griekenland en Bulgarije, geherklasseerd als behorend tot de stamboom van onze voorouders. Dat leek ook al te suggereren dat de menselijke oorsprong toch niet in Afrika ligt maar in Europa. 

Het is afwachten hoe de wetenschap zal reageren en de in een paper beschreven onderzoeksresultaten al dan niet als overtuigend bewijs zal beschouwen. Wordt ongetwijfeld vervolgd.

  1. Prachtige beelden van zeer goed zichtbaar noorderlicht

    Prachtige beelden van zeer goed zichtbaar noorderlicht

    Boven het Finse Lapland vertoonde zich gisterochtend op spectaculaire wijze het noorderlicht. Het zeldzaam heldere groene licht wordt veroorzaakt door een stroom geladen deeltjes die onze atmosfeer bereikt. Deze geladen deeltjes zijn afkomstig vanaf het oppervlak van de zon. Wanneer een massale stroom deeltjes wegschiet vanaf de zon heet dit een plasmawolk. De eruptie die dit noorderlicht veroorzaakte vond volgens het Amerikaanse Space Weather Prediction Center maandag al plaats.